Người không theo đạo Phật đi chùa không cần lạy, không cần thắp hương; chắp tay hoặc cúi đầu nhẹ trước chánh điện, ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng và theo nội quy của chùa là đã đủ tôn trọng. Chùa Việt đón người của mọi niềm tin và cả người không theo tôn giáo nào. Không ai trong chùa hỏi bạn theo đạo gì, cũng không ai trông đợi bạn làm như một Phật tử.
Bài này dành cho người Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, người theo các tôn giáo khác hay người không theo tôn giáo nào, khi đến chùa cùng bạn bè, đi tham quan, hay đi theo một dịp của công việc. Bài nói về những lựa chọn cử chỉ, cách hỏi chuyện, và cách giữ được niềm tin của mình mà vẫn tôn trọng nơi mình đến. Bài không bàn giáo lý của tôn giáo nào, cũng không so sánh hơn kém.
Chùa có đón người không theo đạo Phật không
Có. Chùa ở Việt Nam là nơi thờ tự mở cửa cho mọi người đến lễ, tham quan, ngồi nghỉ. Nhiều ngôi chùa còn là di tích lịch sử, kiến trúc, nơi người dân trong vùng đến dạo chơi, trẻ em đến học, người lớn tuổi đến trò chuyện. Không có chuyện kiểm tra ai theo đạo nào ở cổng.
Ở nhiều chùa, những người đến thường xuyên nhất cũng không phải ai cũng đã quy y. Ranh giới giữa "người theo đạo Phật" và "người đi chùa" ở Việt Nam vốn mềm: có người đi lễ chùa cả đời mà không quy y, có người thờ cúng tổ tiên và đến chùa vào những dịp nhất định. Vì vậy, một người khác đạo đứng trong sân chùa không phải là cảnh lạ.
Điều chùa quan tâm là người đến có giữ nội quy và tôn trọng không gian chung hay không: ăn mặc, nói năng, chụp ảnh, đi lại. Những điều này áp dụng cho mọi người như nhau, Phật tử lâu năm hay người lần đầu bước vào. Một số khu vực như tăng xá, khu tu tập riêng không mở cho khách, cũng như với bất kỳ ai không phải người trong chùa.
Chào và lễ: những lựa chọn của người khách
Bảng dưới gom những việc người đi chùa thường làm, kèm lựa chọn phù hợp với người không theo đạo Phật. Không có lựa chọn nào bắt buộc; bạn chọn điều thấy hợp với niềm tin của mình.
| Việc | Người khách có thể | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chào trước chánh điện | Chắp tay, hoặc cúi đầu nhẹ, hoặc đứng yên một lúc | Cả ba đều là cách tỏ sự tôn trọng, không ai đánh giá |
| Thắp hương | Không thắp, hoặc thắp nếu muốn và thấy phù hợp | Không thắp hương không phải là thiếu lễ |
| Lạy | Không cần lạy | Lạy là nghi thức của người theo đạo; người khách không bắt buộc |
| Dự khoá lễ tụng kinh | Đứng hoặc ngồi phía sau, im lặng | Không cần đọc theo, không cần lạy theo |
| Gặp chư tăng ni | Chắp tay hoặc cúi đầu chào, gọi "thầy", "sư cô" | Cách gọi này là phép lịch sự, không mang nghĩa theo đạo |
| Ăn cơm chùa khi được mời | Ăn nếu phù hợp với quy định ăn uống của mình | Cơm chùa Bắc tông là cơm chay |
Nếu đi cùng bạn là Phật tử, bạn có thể đứng phía sau khi họ lễ, chờ họ xong. Đừng thấy áp lực phải làm giống họ; một người bạn đứng yên lặng tôn trọng bên cạnh là điều họ thấy dễ chịu nhất.
Người theo một tôn giáo khác: giữ niềm tin của mình mà vẫn tôn trọng
Mỗi tôn giáo có quan điểm riêng về việc tín đồ vào nơi thờ tự của tôn giáo khác, về việc thắp hương, cúi chào trước tượng. Quan điểm ấy có thể khác nhau giữa các giáo hội, các cộng đoàn, thậm chí giữa các chức sắc. Nếu bạn băn khoăn, cách tốt nhất là hỏi linh mục, mục sư, imam hay người hướng dẫn trong đạo của mình, chứ không nên dựa vào lời khuyên chung trên mạng.
Nhiều người khác đạo chọn cách đứng yên, cúi đầu nhẹ, không chắp tay, không thắp hương. Cách đó hoàn toàn được chấp nhận ở chùa. Cử chỉ tôn trọng một nơi thờ tự không đồng nghĩa với việc theo đạo của nơi đó, cũng như người theo đạo Phật đến dự đám cưới ở nhà thờ đứng lên ngồi xuống cùng mọi người không có nghĩa là họ đổi đạo.
Điều nên tránh là những hành động có thể làm người trong chùa thấy bị xúc phạm: bình phẩm tượng thờ, so sánh tôn giáo của mình với đạo Phật ngay trong chùa, phát tài liệu truyền đạo, cầu nguyện thành tiếng theo nghi thức của đạo mình giữa chánh điện. Muốn cầu nguyện, bạn có thể lặng lẽ cầu trong lòng; không ai biết và không ai cấm.
Ngược lại, nếu có người trong chùa hỏi bạn theo đạo gì, cứ trả lời thật. Phần lớn sẽ chỉ gật đầu, có khi còn chỉ cho bạn chỗ ngồi nghỉ, chỗ đáng xem.
Đi cùng bạn bè, người yêu hay đồng nghiệp
Nói trước với người rủ mình đi. Cho họ biết bạn sẽ không lạy, không thắp hương, để họ không bất ngờ và không giục bạn làm theo. Bạn bè thường rất thông cảm khi được nói trước.
Chờ ở chỗ thích hợp. Khi bạn mình lễ, bạn có thể đứng phía sau, ngồi ở hiên, đi dạo ở sân. Đừng đứng ngay cạnh nhìn chằm chằm hay quay phim họ đang lạy.
Giúp được việc gì thì giúp. Cầm đồ hộ, trông giày dép, dắt người già, trông trẻ nhỏ. Những việc này không liên quan đến niềm tin mà giúp chuyến đi thuận hơn cho cả nhóm.
Đi với đồng nghiệp, đối tác. Chuyến đi lễ đầu năm của công ty, đi cùng đối tác nước ngoài đến tham quan chùa: chọn vai người đi cùng tôn trọng, không phải đóng vai Phật tử. Bạn cứ nói khẽ với người hướng dẫn rằng mình chỉ tham quan.
Đi theo đoàn tham quan có hướng dẫn viên. Nghe hướng dẫn viên dặn trước cổng, đi theo lối đoàn đi, không tách ra vào khu riêng của chùa. Khi đoàn dừng trong chánh điện, đứng sát mép để người đang lễ còn lối, và giữ câu hỏi đến lúc ra ngoài sân.
Những câu hỏi nên hỏi và không nên hỏi trong chùa
Người khác đạo đi chùa thường tò mò, và tò mò là điều tốt. Chỉ cần hỏi đúng lúc, đúng người, đúng cách.
- Nên hỏi: chùa có tự bao giờ, kiến trúc này có gì đặc biệt, tượng này là vị nào, giờ nào chùa mở cửa, khu nào khách được vào.
- Nên hỏi người công quả, văn phòng chùa hơn là chặn chư tăng ni giữa đường; nếu muốn hỏi chuyện dài, xin hẹn.
- Nên hỏi khẽ, ngoài chánh điện, không hỏi to khi có người đang lễ.
- Không nên hỏi kiểu chất vấn: "Thờ tượng thì có ích gì?", "Sao đạo Phật lại…" — những câu này dễ thành tranh luận, không hợp với không khí nơi thờ tự.
- Không nên hỏi đời tư của chư tăng ni: vì sao đi tu, có nhớ gia đình không, thu nhập từ đâu.
- Không nên đưa ra so sánh giữa đạo Phật và tôn giáo của mình trong khi hỏi, kể cả với ý tốt.
- Muốn tìm hiểu sâu về giáo lý, hỏi chư tăng ni khi được hẹn, hoặc đọc sách giới thiệu đạo Phật do người trong đạo viết.
Một câu hỏi chân thành, hỏi đúng chỗ, thường mở ra một cuộc trò chuyện thú vị. Nhiều chư tăng ni rất sẵn lòng giải thích cho người khác đạo về kiến trúc, lịch sử ngôi chùa, vì đó cũng là cách gìn giữ di sản.
Người không theo tôn giáo nào: đi chùa để làm gì
Rất nhiều người Việt trẻ hiện nay không xác định mình theo tôn giáo nào, nhưng vẫn đến chùa: để ngắm kiến trúc, để có một chỗ yên giữa thành phố ồn, để tìm hiểu văn hoá, hay đơn giản vì đó là nơi gia đình hay đến dịp Tết. Đi chùa với lý do đó hoàn toàn bình thường, không cần cảm thấy mình "giả vờ".
Với người không theo tôn giáo, chùa có thể là bảo tàng sống của kiến trúc gỗ, điêu khắc, thư pháp; là nơi xem người ta giữ một nếp sống khác với nhịp sống thường ngày; là chỗ ngồi đọc sách dưới gốc cây. Bạn có thể chắp tay hay không, thắp hương hay không, tuỳ cảm giác của mình. Không ai đòi hỏi bạn phải có niềm tin mới được đứng đó.
Điều duy nhất cần nhớ là chùa vẫn là nơi thờ tự đang hoạt động, không chỉ là cảnh để chụp ảnh. Những người đang lễ ở đó mang theo nỗi lo, lời cầu thật của họ. Giữ yên lặng, không dàn dựng ảnh trước ban thờ, không cười đùa to ở chánh điện là cách tôn trọng những người ấy, dù bạn không cùng niềm tin với họ.
Nếu muốn đi sâu hơn vào phần văn hoá, bạn có thể đi cùng một người hướng dẫn viên am hiểu di tích, hoặc hỏi ban quản lý chùa về các buổi giới thiệu cho khách. Hiểu vì sao mái chùa cong, vì sao tượng được xếp theo lớp, vì sao có gác chuông ở cổng, sẽ làm chuyến đi của người không theo tôn giáo nào trở nên có ý nghĩa hơn nhiều.
Khi được mời quy y, ghi danh hay góp công đức
Đôi khi người đến chùa được mời ghi danh cầu an, góp công đức xây dựng, hay tham gia lễ quy y. Ở những chùa có nề nếp, lời mời luôn nhẹ nhàng và không ép. Nếu bạn không muốn, chỉ cần cảm ơn và nói "con chỉ đến tham quan" hoặc "con theo đạo khác". Không cần giải thích dài.
Quy y là quyết định quan trọng của người muốn theo đạo Phật, thường phải tìm hiểu, tự nguyện và qua nghi thức tại chùa. Không ai trở thành Phật tử chỉ vì đã đi chùa, đã chắp tay hay đã ăn cơm chùa. Nếu bạn quan tâm thật, hãy hỏi chư tăng ni và cân nhắc kỹ; nếu không, không có gì phải ngại.
Cũng cần tỉnh táo: người lạ đứng ở cổng chùa mời viết sớ, mời "làm lễ" có thu tiền, đòi chuyển khoản qua tài khoản cá nhân thường không phải người của chùa. Công đức ở chùa được nhận qua hòm công đức hoặc văn phòng, không có chuyện ép người khách. Gặp tình huống như vậy, từ chối và báo cho văn phòng chùa nếu thấy cần.
Câu hỏi thường gặp
Người Công giáo vào chùa có phải lạy không?
Không. Người khách không theo đạo Phật không cần lạy, không cần thắp hương. Đứng yên, cúi đầu nhẹ hoặc chắp tay đều được. Nếu băn khoăn về quan điểm của đạo mình, nên hỏi linh mục hoặc người hướng dẫn trong giáo xứ.
Không thắp hương ở chùa có bị coi là thiếu tôn trọng không?
Không. Nhiều người đi chùa, kể cả Phật tử, chỉ chắp tay mà không thắp hương; nhiều chùa còn khuyến khích hạn chế hương khói. Sự tôn trọng thể hiện qua cách ăn mặc, giữ yên lặng và theo nội quy.
Người Hồi giáo đi chùa cùng bạn bè cần lưu ý gì?
Bạn có thể đi cùng với vai khách tham quan, không cần tham gia nghi lễ. Nếu được mời ăn cơm chùa, cơm chùa Bắc tông là đồ chay. Quan điểm của đạo mình về việc vào nơi thờ tự khác, nên hỏi người hướng dẫn trong cộng đồng.
Có được cầu nguyện theo đạo mình trong chùa không?
Lặng lẽ cầu nguyện trong lòng thì không ai biết và không ai cấm. Nên tránh cầu nguyện thành tiếng hay làm nghi thức của đạo mình giữa chánh điện, vì dễ làm người đang lễ thấy không thoải mái.
Đi chùa nhiều lần có phải là đã theo đạo Phật không?
Không. Quy y là quyết định tự nguyện, có nghi thức riêng tại chùa. Đi chùa, chắp tay, ăn cơm chùa không làm ai trở thành Phật tử. Nhiều người đi chùa cả đời mà vẫn giữ tôn giáo của mình hoặc không theo tôn giáo nào.
Bị mời ghi danh, góp công đức thì từ chối thế nào cho lịch sự?
Cảm ơn và nói ngắn rằng bạn chỉ đến tham quan hoặc theo đạo khác. Chùa có nề nếp sẽ không ép. Nếu người mời đòi chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hay giữ bạn lại nài nỉ, nên từ chối dứt khoát và báo văn phòng chùa.