Muốn ngủ lại chùa, bạn cần xin phép trước với vị trụ trì hoặc văn phòng chùa, nói rõ lý do và số ngày, mang theo giấy tờ tuỳ thân, và sẵn sàng theo giờ giấc, nội quy của chùa. Không phải chùa nào cũng nhận người ở lại; chùa nhận thì thường ưu tiên người đi khoá tu, người đến công quả, hoặc người có hoàn cảnh cần giúp. Đến chùa lúc chiều tối rồi mới xin ngủ nhờ là cách khó được nhận nhất.
Bài này dành cho người muốn ở lại chùa một đêm hay vài ngày để tĩnh lặng, để phụ việc trong dịp lễ, hay đi một khoá tu ngắn. Bài nói về thủ tục, đồ mang theo, nhịp sinh hoạt và những điều chùa thường dặn. Chuyện xuất gia, tu dài hạn là việc hệ trọng khác, cần bàn trực tiếp với chư tăng ni.
Ai thường ở lại chùa và chùa nào nhận
Người ở lại chùa ngắn ngày thường thuộc vài nhóm: người dự khoá tu có tổ chức chỗ ngủ, Phật tử đến công quả trong dịp lễ lớn khi việc kéo dài đến khuya, người thân của chư tăng ni đến thăm từ xa, và đôi khi là người gặp khó khăn được chùa cho tá túc. Ở một số chùa, sinh viên quê xa được ở nhờ trong thời gian học, đổi lại phụ việc chùa; đây là mối quan hệ lâu dài, có thoả thuận rõ với vị trụ trì.
Chùa có nhận người ở lại hay không tuỳ vào chỗ ở, người trông coi và nếp của chùa. Chùa nhỏ trong phố thường không có phòng cho khách. Chùa lớn, chùa có tổ chức khoá tu, thiền viện hay có nhà khách riêng, nhưng nhiều nơi chỉ mở trong khoá tu, không nhận khách lẻ ngày thường.
Một nếp chung là chùa tăng thường chỉ nhận nam ở lại, chùa ni thường chỉ nhận nữ. Chùa có cả tăng và ni hoặc có khu nhà khách riêng thì có thể sắp xếp khác, nhưng nam nữ vẫn ở khu riêng. Nếu đi cùng người khác giới, kể cả vợ chồng, đừng mong được ở chung một phòng.
Vì vậy cách chắc nhất là hỏi trước: gọi điện hoặc nhắn qua kênh liên hệ của chùa, hoặc đến hỏi trực tiếp vào ban ngày. Nếu chùa không nhận, đừng nài; nhiều chùa từng gặp khó vì người ở lại không giữ nội quy, nên thận trọng với người lạ là điều dễ hiểu.
Một lưu ý về an toàn, nhất là với người trẻ và người đang buồn chuyện riêng: nếu có người lạ quen qua mạng tự giới thiệu là người nhà chùa, mời bạn về một nơi xa "ở tu", "ở tịnh dưỡng" kèm điều kiện đóng tiền hay giao giấy tờ, hãy dừng lại và hỏi ý người thân. Chùa thật sự nhận người ở lại thường có văn phòng, có người phụ trách rõ ràng, và không đòi bạn cắt liên lạc với gia đình.
Xin phép ở lại: các bước thường gặp
Thủ tục mỗi chùa một khác, nhưng nếu làm theo trình tự dưới đây, bạn sẽ ít bị từ chối vì lý do thủ tục.
- Liên hệ trước ít nhất vài ngày, nói rõ bạn là ai, vì sao muốn ở lại, ở mấy đêm, đi một mình hay cùng ai.
- Đến chùa vào ban ngày, gặp vị trụ trì, vị tri sự hoặc người phụ trách văn phòng theo hẹn.
- Mang căn cước hoặc giấy tờ tuỳ thân. Nhiều chùa cần thông tin này để thông báo lưu trú với chính quyền theo quy định chung về cư trú.
- Nghe kỹ nội quy, giờ giấc, khu được đi lại; hỏi lại những điểm chưa rõ.
- Nhận chỗ ngủ, chăn chiếu (nếu chùa có), cất đồ gọn trong khu được chỉ.
- Báo với chùa khi đi ra ngoài và giờ quay lại; không tự ý ra vào buổi tối.
- Trước khi về, dọn sạch chỗ ở, trả lại chăn gối đúng chỗ và chào vị đã nhận mình.
Có chùa sẽ hỏi thêm vì sao bạn muốn ở lại. Câu hỏi đó không phải để làm khó; chùa cần biết để sắp xếp, và để giúp đúng cách nếu bạn đang có chuyện buồn. Trả lời thật là đủ.
Mang theo gì khi ở lại chùa
Chùa thường có chiếu hoặc chăn mỏng, nhưng khó đoán trước. Danh sách dưới đây đủ cho một đến ba đêm.
- Quần áo kín đáo, màu nhã, đủ thay; một bộ rộng rãi để ngồi lâu, lạy được.
- Áo ấm nếu chùa ở vùng núi hay đi vào mùa lạnh; sáng sớm ở chùa thường lạnh hơn bạn nghĩ.
- Đồ dùng cá nhân: khăn, bàn chải, dầu gội loại nhẹ mùi; không mang đồ trang điểm cầu kỳ.
- Một tấm khăn trải hoặc túi ngủ mỏng nếu chùa dặn tự mang.
- Thuốc thường dùng, thuốc theo đơn nếu có bệnh mạn tính; báo trước với chùa nếu sức khoẻ cần lưu ý.
- Đèn pin nhỏ, vì lối đi trong chùa buổi tối và lúc thức khuya có thể tối.
- Sổ tay, bút; nếu chùa cho, một cuốn sách để đọc lúc nghỉ.
- Không mang đồ mặn, rượu bia, thuốc lá, loa phát nhạc; trang sức, đồ đắt tiền nên để ở nhà.
Đồ đạc gọn trong một ba lô là vừa. Ở chùa, chỗ để đồ thường hẹp, và phòng ngủ chung nhiều người; mang ít thì tự mình đỡ vướng, người khác đỡ phiền. Nếu muốn sắm thêm áo tràng để mặc khi lễ, có thể xem thêm vật phẩm có mô tả rõ ràng trên Vật Phẩm Phong Thủy.
Một ngày ở chùa trông như thế nào
Giờ giấc dưới đây là ví dụ thường gặp ở nhiều chùa Bắc tông, để bạn hình dung nhịp sinh hoạt. Mỗi chùa có thời khoá riêng, có chùa dậy sớm hơn, có chùa nghỉ trưa dài hơn; theo đúng giờ chùa báo.
| Khoảng thời gian | Sinh hoạt thường gặp | Người ở lại nên làm gì |
|---|---|---|
| Rất sớm, trước khi trời sáng | Thức chúng, thời công phu sáng | Dậy theo chuông, dự nếu được mời, hoặc giữ yên lặng |
| Sáng sớm | Ăn sáng, quét dọn chung | Phụ quét sân, lau điện theo phân công |
| Buổi sáng | Công việc chùa, khách đến lễ | Phụ việc, hoặc đọc sách, ngồi yên ở chỗ được phép |
| Trưa | Bữa trưa, nghỉ trưa | Ăn cùng mọi người, giữ yên lặng giờ nghỉ |
| Chiều | Công việc, học tập | Tiếp tục phụ việc hoặc dự sinh hoạt nếu có |
| Tối | Thời tụng kinh tối | Dự khoá lễ hoặc ngồi phía sau |
| Sau tụng kinh | Chỉ tịnh, tắt đèn | Về chỗ ngủ, không nói chuyện, không dùng điện thoại sáng màn hình |
Với người quen thức khuya, việc ngủ sớm và dậy trước bình minh là phần khó nhất. Nên ngủ đủ đêm trước khi đến, và đừng uống cà phê buổi chiều ở chùa. Sau một hai ngày, nhiều người kể rằng họ ngủ sâu hơn ở nhà.
Nội quy thường gặp cho người ở lại
Giữ giờ giấc chung. Thức theo chuông, ngủ theo giờ chỉ tịnh. Không thức khuya nói chuyện, không xem phim, không gọi điện ở khu ngủ.
Nam nữ ở riêng. Ở đúng khu được chỉ; không sang khu của người khác giới, kể cả để tìm người thân.
Không rượu bia, thuốc lá, đồ mặn. Ở chùa Bắc tông, người ở lại ăn chay theo bữa của chùa; mang đồ mặn vào là điều chùa không chấp nhận.
Không vào khu riêng của chư tăng ni. Tăng phòng, ni phòng, khu nhà Tổ đóng cửa, khu bếp riêng là nơi không vào khi chưa được mời.
Trang phục kín đáo cả khi ở trong phòng. Phòng ngủ thường là phòng chung, lối đi ngang qua sân; không mặc đồ ngủ hở hang ra ngoài.
Báo khi ra ngoài. Đi ra khỏi chùa phải báo người phụ trách, về trước giờ đóng cổng. Không mang người lạ vào chùa.
Giữ vệ sinh, tiết kiệm. Tắt đèn, khoá nước, phân loại rác theo cách chùa làm; nhiều chùa ở vùng xa dùng nước giếng, nước mưa rất tiết kiệm.
Khoá tu ngắn ngày và tu Bát quan trai: những cách ở lại có tổ chức
Nếu muốn thử nếp sống ở chùa mà không phải tự xin phép từng việc, khoá tu ngắn ngày là lối vào dễ nhất. Nhiều chùa tổ chức khoá tu một ngày, khoá tu cuối tuần, khoá tu mùa hè cho thanh thiếu niên. Khoá tu có lịch rõ ràng, có người hướng dẫn, có chỗ ngủ sắp sẵn, và người dự đều là người mới giống bạn. Thông tin thường được chùa đăng trước vài tuần, có hạn ghi danh.
Tu Bát quan trai là một hình thức khác, phổ biến ở nhiều chùa: người tại gia giữ tám giới trong một ngày một đêm ở chùa, theo thời khoá của chùa. Người dự thường đã quy y; người chưa quy y muốn tham gia nên hỏi chùa trước. Phần ý nghĩa và cách giữ giới cụ thể, chư tăng ni sẽ giảng trong buổi tu, bài này không thay được lời giảng đó.
Với người trẻ, khoá tu có thêm cái lợi là có bạn cùng tuổi, có hoạt động tập thể và giờ chia sẻ. Với người lớn tuổi, một ngày tu ở chùa quen là dịp sống chậm. Dù chọn cách nào, hãy đọc kỹ thông tin về sức khoẻ, đồ mang theo và giờ đón trả mà chùa gửi trước; nhiều khoá tu không cho dùng điện thoại suốt thời gian tu, nên báo trước cho gia đình.
Đóng góp và lời cảm ơn khi rời chùa
Ở chùa không có chuyện trả tiền phòng như nhà nghỉ, và cũng không nên hỏi "bao nhiêu một đêm". Chùa cho ở lại là giúp đỡ, không phải dịch vụ. Cách đáp lại tự nhiên nhất là góp công: phụ quét dọn, phụ bếp, phụ việc chuẩn bị lễ trong những ngày ở lại, theo sự phân công của chùa.
Nếu muốn góp thêm, bạn có thể bỏ hòm công đức hoặc gửi văn phòng chùa theo khả năng của mình, không cần nhiều, không đưa tiền tay cho từng vị. Một số người gửi gạo, rau, đồ dùng chùa cần; hỏi trước chùa đang thiếu gì để món quà có ích.
Trước khi về, dọn sạch chỗ ngủ, gấp chăn đúng nếp, trả lại những gì đã mượn. Tìm vị trụ trì hoặc người đã nhận mình để chào, cảm ơn một câu ngắn. Nếu sau này muốn quay lại, chùa sẽ nhớ một người khách gọn gàng, giữ nội quy hơn là một người khách góp nhiều tiền mà để lại phòng bừa bộn.
Câu hỏi thường gặp
Có được ngủ nhờ chùa khi đi du lịch không?
Thường là không nên coi chùa là chỗ ngủ nhờ khi đi du lịch. Chùa không phải nhà nghỉ, nhiều nơi không có chỗ cho khách. Nếu thật sự cần, liên hệ trước, nói rõ lý do và chấp nhận việc chùa có thể từ chối.
Ở lại chùa có phải trả tiền không?
Không có giá phòng. Người ở lại thường góp công phụ việc chùa; nếu muốn góp thêm thì bỏ hòm công đức hoặc gửi văn phòng chùa tuỳ khả năng. Đừng hỏi giá như hỏi nhà nghỉ, vì chùa cho ở là giúp đỡ chứ không phải dịch vụ.
Ở lại chùa có cần mang căn cước không?
Nên mang. Nhiều chùa cần thông tin giấy tờ của người ở lại để thông báo lưu trú với chính quyền theo quy định chung. Không có giấy tờ, chùa có thể không nhận bạn ở qua đêm.
Vợ chồng có được ở chung phòng ở chùa không?
Thường là không. Theo nếp phổ biến, nam và nữ ở khu riêng, kể cả vợ chồng. Một số chùa chỉ nhận người cùng giới với chư tăng hoặc chư ni của chùa. Hỏi rõ trước khi đến để sắp xếp.
Ở chùa có được dùng điện thoại không?
Thường được dùng ở mức vừa phải, nhưng không dùng trong điện, trong giờ tụng kinh, trong giờ chỉ tịnh. Một số khoá tu yêu cầu gửi điện thoại suốt thời gian tu; khi đó nên báo trước cho gia đình cách liên lạc qua chùa.
Người không theo đạo Phật có được ở lại chùa không?
Có thể, tuỳ chùa. Điều chùa quan tâm là người ở lại giữ nội quy và tôn trọng sinh hoạt chung, không phải theo đạo nào. Nói thật về mình khi xin phép là tốt nhất.