Phần lớn người Việt khi đi lễ cầu những điều căn bản: bình an cho gia đình, sức khoẻ cho cha mẹ, con cái, sáng suốt trong công việc và thuận hoà trong nhà. Đó cũng là những điều mà nhiều người lớn tuổi và nhiều nhà chùa thường khuyên nên cầu, vì chúng hướng tới điều tốt mà không lấy của ai, và nhắc người cầu những phần việc chính mình phải giữ.
Có những điều nhiều người tránh cầu: cầu cho người khác gặp hoạ, cầu thắng bằng mọi giá, cầu của cải từ may rủi. Bài này đi qua những điều người ta hay cầu, những lý do đằng sau lời khuyên "cầu bình an hơn cầu giàu", cách chuyển một nỗi lo cụ thể thành lời cầu hợp lẽ, và nên nghĩ thế nào khi điều mình cầu không thành. Bài không hứa cầu điều gì thì được điều ấy; cầu là việc của lòng, còn việc thật vẫn ở tay mình.
Những điều người Việt hay cầu khi đi lễ
Nếu đứng ở sân một ngôi chùa ngày rằm và lắng nghe những lời khấn nho nhỏ, bạn sẽ thấy phần lớn xoay quanh mấy mối lo quen thuộc của mỗi gia đình. Danh sách dưới không xếp theo thứ tự quan trọng.
- Bình an: cho cả nhà đi lại an toàn, công việc yên ổn, không gặp chuyện bất trắc. Đây là điều được cầu nhiều nhất.
- Sức khoẻ: cho cha mẹ già, cho người đang ốm, cho chính mình đủ sức làm việc.
- Thuận hoà: vợ chồng, anh em, mẹ chồng nàng dâu bớt va chạm, nhà cửa êm ấm.
- Học hành, công việc: con cái chăm học, mình sáng suốt khi chọn việc, làm ăn suôn sẻ.
- Con cái, gia đạo: mong có con, mong con khoẻ, mong cháu ngoan.
- Cho người đã khuất: mong ông bà, cha mẹ đã mất được yên nghỉ.
- Cho cộng đồng: ở đình làng, nhiều người cầu cho xóm làng yên ổn, mưa thuận gió hoà.
Điểm chung của các lời cầu này là đều nói về điều mình mong cho người thân và cho cuộc sống chung, ít khi là điều muốn hơn người khác. Đó cũng là lý do nhiều người coi đi lễ như dịp để nghĩ về gia đình, chứ không chỉ để xin.
Vì sao nhiều người khuyên cầu bình an hơn cầu giàu
Lời khuyên này có nhiều nguồn. Trong cách nghĩ dân gian, giàu sang là điều tốt nhưng phải đến từ công sức; người xưa quen nói của cải phải do làm lụng mà có mới bền, của đến dễ thì đi cũng dễ. Cầu bình an, sức khoẻ là cầu cái nền để người ta làm lụng được.
Ở chùa, không ít vị tăng ni khi được hỏi đã nói rằng chùa là nơi tu tập và hướng thiện, người đến lễ nên cầu bình an, trí tuệ, tâm thanh tịnh hơn là cầu tài lộc. Quan điểm này được nhiều Phật tử chia sẻ, dù trong thực tế dân gian vẫn có nhiều người cầu làm ăn ở chùa. Bạn không cần phán xét ai; nếu muốn hiểu kỹ hơn theo giáo lý, nên hỏi chính các thầy ở ngôi chùa mình đến.
Còn một lý do rất đời thường: lời cầu bình an không bao giờ lỗi thời. Người cầu giàu thường thấy lời cầu của mình chưa thành, rồi sinh lo, sinh tốn kém thêm cho những lần lễ sau. Người cầu bình an thì mỗi ngày qua yên ổn đã là một ngày lời cầu được đáp, và lòng nhẹ hơn hẳn.
Những điều nhiều người tránh cầu
Cầu cho người khác gặp hoạ. Cầu cho đối thủ thua, cho người mình ghét gặp chuyện là điều được coi là trái với lẽ thiện ở hầu hết nơi thờ tự. Nhiều người lớn tuổi nói thẳng: đến cửa Phật, cửa Thánh mà mang lòng hại người thì không nên đến.
Cầu thắng bằng mọi giá. Cầu thắng một vụ tranh chấp, một cuộc thi, một hợp đồng mà không quan tâm đúng sai cũng bị nhiều người coi là cầu lệch. Lời cầu hay được khuyên là "cho con sáng suốt, cho việc được phân xử công bằng".
Cầu của cải từ may rủi. Cầu trúng thưởng, cầu được món tiền bất ngờ là chuyện có người vẫn làm, nhưng nhiều nhà chùa, nhà đền không khuyến khích. Đó cũng là kiểu cầu dễ khiến người ta chi tiêu theo hy vọng.
Cầu chia rẽ. Cầu cho đôi người khác tan vỡ, cầu cho người thân xa lánh ai đó là điều gần như mọi nơi đều coi là không nên.
Cầu thay cho việc phải làm. Cầu khỏi bệnh mà bỏ thuốc, cầu đỗ mà bỏ học thì lời cầu thành cái cớ. Cầu không thay được việc thật; nó chỉ có ý nghĩa khi đi cùng việc thật.
Chuyển một nỗi lo thành lời cầu hợp lẽ
Nhiều người đến nơi thờ tự mang theo một nỗi lo rất cụ thể. Cách nghĩ dưới đây giúp nói ra nỗi lo ấy thành lời cầu ngắn, kèm việc mình làm song song. Các câu chỉ là ví dụ gợi ý.
| Nỗi lo | Lời cầu hay được nói | Việc làm song song |
|---|---|---|
| Mẹ sắp mổ | Cho mẹ con bình tĩnh, ca mổ thuận lợi, mau hồi phục | Hỏi kỹ bác sĩ, sắp người chăm, chuẩn bị giấy tờ |
| Con sắp thi | Cho con khoẻ, sáng suốt, bình tĩnh khi làm bài | Ôn bài đều, ngủ đủ, không gây áp lực thêm |
| Công việc bấp bênh | Cho con sáng suốt khi chọn việc, gặp người tốt | Học thêm kỹ năng, dành tiền dự phòng |
| Vợ chồng đang khó | Cho hai vợ chồng bình tâm nói chuyện với nhau | Tìm lúc ngồi lại, nhờ người tin cậy hoặc chuyên gia |
| Người thân đi xa | Cho người con đi đường bình an, sớm quen chỗ mới | Giữ liên lạc, lưu địa chỉ, số điện thoại nơi ở |
Cột thứ ba là phần nhiều người lớn tuổi nhắc nhất. Lời cầu giúp lòng yên, còn kết quả phụ thuộc vào rất nhiều thứ ngoài nơi thờ tự. Khi nỗi lo kéo dài, mất ngủ, bỏ ăn, nên nói với người thân hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý, đó cũng là một cách chăm lo cho chính mình.
Lời cầu theo tính chất nơi thờ
Mỗi loại nơi thờ tự có một tính chất riêng, và lời cầu thường theo tính chất đó. Ở chùa, nơi thờ Phật và là nơi tu tập, người ta thường cầu bình an, trí tuệ, cầu cho tâm mình bớt phiền não, cầu cho người đã khuất được yên nghỉ. Ở đình, nơi thờ Thành hoàng làng bảo hộ cộng đồng, lời cầu thường hướng về làng xóm, mùa màng, việc chung.
Ở đền, tuỳ vị được thờ là ai. Đền thờ các vị anh hùng có công với nước thì nhiều người đến dâng hương tưởng niệm, bày tỏ lòng biết ơn, chứ không nhất thiết cầu xin. Đền, phủ thờ Mẫu theo tín ngưỡng dân gian thì người ta hay cầu sức khoẻ, bình an, làm ăn. Ở nhà, trước bàn thờ gia tiên, lời cầu gần với lời thưa chuyện của con cháu với ông bà.
Hiểu tính chất nơi mình đến giúp lời cầu không lạc chỗ. Đến đền thờ một vị tướng mà chỉ khấn chuyện buôn bán thì nhiều người thấy không hợp; dâng hương bày tỏ lòng biết ơn trước, cầu việc riêng sau, là cách nhiều người chọn. Nếu không biết nơi đó thờ ai, cách nhanh nhất là hỏi người trông coi hoặc đọc bảng giới thiệu di tích ở cổng.
Cầu cho mình hay cầu cho người thân trước
Nhiều người ngại cầu cho bản thân vì sợ bị coi là ích kỷ, nên chỉ cầu cho cha mẹ, con cái. Ngược lại, có người chỉ nghĩ đến việc của mình mà quên cả nhà. Trong nếp khấn của nhiều gia đình, thứ tự hay gặp là cầu cho ông bà cha mẹ trước, rồi đến vợ chồng con cái, cuối cùng mới đến bản thân. Thứ tự này phản ánh đạo hiếu và nếp trên dưới trong nhà, không phải quy tắc bắt buộc.
Cầu cho mình không có gì sai. Một người mẹ cầu cho mình đủ sức khoẻ để nuôi con, một người con cầu cho mình kiên nhẫn để chăm cha già, là những lời cầu rất đẹp, vì chúng gắn với trách nhiệm với người khác. Điều nhiều người lưu ý chỉ là đừng để lời cầu cho mình biến thành đòi hỏi hơn người.
Cũng có những lúc lời cầu nên dành trọn cho một người, chẳng hạn khi người thân đang nằm viện. Khi ấy, nói thật ngắn về mình rồi dành phần lớn lời cầu cho người đang cần, là cách nhiều người chọn. Không ai đếm xem bạn đã nhắc tên ai bao nhiêu lần; điều đọng lại là bạn đã dành một khoảng lặng để nghĩ về người ấy.
Khi điều mình cầu không thành
Đây là câu hỏi ít ai nói ra mà nhiều người mang trong lòng. Đã đi lễ, đã khấn, mà người thân vẫn mất, con vẫn trượt, việc vẫn hỏng. Một số người đổ lỗi cho mình "khấn chưa đúng", "lễ chưa đủ", rồi tìm đến những người hứa làm lễ lớn hơn. Đó là vòng lo lắng tốn kém mà nhiều gia đình đã sa vào.
Nhiều người lớn tuổi có cách nghĩ nhẹ nhàng hơn: lời cầu là để lòng mình vững, không phải một hợp đồng. Việc không thành có nguyên do của nó, nằm ở bệnh tật, ở hoàn cảnh, ở những thứ ngoài tầm tay. Lúc đó, điều đáng làm là nhìn vào việc trước mắt: chăm người ốm, giúp con ôn lại, tìm hướng khác cho công việc. Lời cầu tiếp theo có thể là cầu cho mình đủ bình tĩnh để làm những việc đó.
Có người sau những lần không như ý thì thôi không đi lễ nữa, có người vẫn đi vì thấy được an ủi. Cả hai lựa chọn đều là chuyện riêng. Điều nên tránh là để nỗi thất vọng biến thành sợ hãi, hoặc để người khác lợi dụng nỗi đau của mình mà thu tiền cho những lễ "giải" này "giải" nọ. Khi thấy mình bắt đầu lo sợ nhiều hơn là được an ủi, đó là lúc nên dừng lại, nói chuyện với người thân tin cậy.
Câu hỏi thường gặp
Đi chùa có nên cầu tài lộc không?
Có người vẫn cầu, nhưng nhiều vị tăng ni và nhiều Phật tử cho rằng chùa là nơi nên cầu bình an, trí tuệ hơn tài lộc. Nếu muốn cầu cho công việc, bạn có thể cầu cho mình sáng suốt, chăm chỉ và gặp người tốt. Cách nghĩ này hợp với tính chất của chùa hơn.
Có nên cầu nhiều điều một lúc không?
Nên chọn một hai điều mình lo nhất. Cầu quá nhiều điều thường khiến lời khấn rối và chính mình cũng không nhớ đã nói gì. Những mong muốn chung như bình an cho cả nhà có thể gói trong một câu ở cuối lời cầu.
Cầu cho người khác có cần người đó biết không?
Không cần. Nhiều người cầu thầm cho cha mẹ, con cái, bạn bè mà không nói ra. Nếu nói ra, có người thấy được an ủi, có người lại thấy áp lực. Bạn nên tuỳ tính người thân mà quyết định có kể với họ hay không.
Cầu xin ở chùa và ở nhà có khác nhau không?
Ở chùa lời cầu thường hướng tới chư Phật, mang tính bình an, trí tuệ. Ở nhà, lời cầu là lời con cháu thưa với ông bà tổ tiên, gần gũi như nói chuyện trong nhà. Bố cục chung vẫn giống nhau: thưa gửi, xưng danh, trình việc, cầu xin, cảm tạ.
Có nên cầu cho người mình không ưa không?
Nhiều người cho rằng cầu cho người mình không ưa được bình an, sáng suốt là một cách làm lòng mình nhẹ đi. Không ai bắt buộc điều này. Ít nhất, theo quan niệm chung ở hầu hết nơi thờ tự, không nên cầu cho người khác gặp điều xấu.
Điều mình cầu không thành có phải do khấn sai không?
Không có cơ sở nào để nói vậy. Kết quả của một việc phụ thuộc vào rất nhiều điều ngoài lời khấn. Nên cẩn trọng với những ai nói bạn khấn sai, lễ thiếu rồi đề nghị làm lễ lớn hơn có thu tiền. Lời cầu để lòng mình vững, không phải để trao đổi.