Đi chùa một mình lần đầu, bạn chỉ cần ba điều: chọn một ngày vắng, đến nơi thì hỏi người công quả hoặc người trông coi, và làm chậm hơn bình thường một nhịp. Phần lớn những gì người trẻ lo lắng, từ chuyện đứng ở đâu đến chuyện có làm sai gì không, đều được gỡ ngay khi bạn chịu hỏi một câu. Người trong chùa quen tiếp người lạ hơn bạn nghĩ.
Bài này dành cho người lớn lên ở thành phố, lâu nay chỉ đi chùa theo bố mẹ, nay tự đi vì một lý do riêng: muốn ngồi yên một lúc, có việc lo trong lòng, hay đơn giản là tò mò. Bài đi theo một buổi từ trước khi đi đến lúc về. Những việc như sắm lễ, mặc gì, thứ tự các ban đã có hướng dẫn riêng ở nhiều nơi; ở đây chỉ nhắc đến khi chúng ảnh hưởng tới người đi một mình.
Trước khi đi: chọn ngày vắng và tìm hiểu giờ sinh hoạt của chùa
Lần đầu không nên chọn ngày rằm, mùng một hay những ngày lễ lớn. Ngày đó chùa đông, người trong chùa bận, bạn khó hỏi ai, lại dễ bị cuốn theo dòng người mà không kịp quan sát. Một buổi sáng ngày thường trong tuần, khoảng giữa buổi, thường là lúc yên nhất: thời khoá sáng sớm đã xong, chưa tới giờ trưa, nhà chùa có người ở văn phòng hay nhà khách.
Nên chọn một ngôi chùa gần, dễ đến, có người qua lại vừa phải. Chùa quá vắng ở nơi hẻo lánh không hợp cho lần đầu đi một mình, vì gặp chuyện gì cũng khó nhờ ai. Chùa nổi tiếng là điểm tham quan thì lại đông khách du lịch, khó có không khí để tập. Một ngôi chùa trong khu dân cư, nơi người dân quanh đó vẫn đến hằng ngày, thường là chỗ học nếp tốt nhất.
Trước khi đi, xem chùa có trang thông tin hay nhóm Phật tử đăng giờ mở cửa, giờ tụng kinh không. Nhiều chùa đóng cổng buổi trưa, có chùa không tiếp khách sau giờ tụng kinh tối. Biết trước giúp bạn không đến đúng lúc cổng đóng hay rơi vào giữa một khoá lễ mà không biết làm gì. Nếu không tìm được thông tin, cứ đến buổi sáng, gần như chùa nào cũng mở.
Mang theo ít đồ: điện thoại, ví gọn, chai nước, một chiếc túi nhỏ đựng giày dép nếu cần. Đi một mình mà tay xách nách mang là tự làm khó mình khi phải cởi giày, đặt lễ, chắp tay.
Vừa đến nơi: gửi xe, nhìn quanh và tìm người để hỏi
Gửi xe đúng chỗ. Hỏi người trông xe trước cổng hoặc tìm bãi xe của chùa. Người trông xe thường là người quen nếp của chùa nhất, có thể trả lời luôn chuyện cổng nào đang mở, chánh điện ở đâu.
Đứng lại ở sân vài phút. Đừng vội đi thẳng vào điện. Nhìn xem người đến trước đang làm gì: họ đặt lễ ở đâu, thắp hương ở lư lớn ngoài sân hay mang vào trong, họ để giày dép chỗ nào. Vài phút quan sát đỡ được rất nhiều câu hỏi.
Tìm người công quả. Người công quả là Phật tử đến giúp việc chùa, hay mặc áo lam hoặc áo nâu, đang quét sân, lau bàn, trông nhà khách. Họ là người dễ hỏi nhất. Một câu như "Cô ơi, con mới đến lần đầu, cho con hỏi đặt lễ ở đâu ạ" là đủ.
Văn phòng hoặc nhà khách. Nhiều chùa có một gian nhỏ ghi là văn phòng hay nhà khách, nơi tiếp người cần hỏi việc, ghi danh, nhận công đức. Nếu muốn hỏi chuyện dài hơn, đây là chỗ nên đến, đừng chặn chư tăng giữa đường đi.
Nói thật là mình mới đến lần đầu. Câu này mở ra rất nhiều sự giúp đỡ. Người trong chùa thường tận tình với người mới hơn với người làm như mình đã rành mà lại làm lẫn.
Đặt lễ trước rồi mới lễ: một trình tự gọn cho người đi một mình
Người đi một mình không có ai giữ hộ đồ, nên nên làm theo một trình tự để tay luôn rảnh khi cần chắp tay. Trình tự dưới đây là cách nhiều người quen làm; mỗi chùa có thể khác, nếu được hướng dẫn khác thì theo chùa.
- Nếu có mang lễ, đặt lễ ở chỗ chùa chỉ, thường là bàn đặt lễ trước chánh điện hoặc trong gian thờ chính. Lễ đơn giản là đủ, đi một mình càng nên gọn.
- Nếu muốn thắp hương, xem chùa cho thắp ở đâu. Ngày càng nhiều chùa chỉ cho thắp ở lư hương lớn ngoài sân và hạn chế hương trong điện để giữ không khí. Thắp một lần, đúng chỗ, rồi thôi.
- Cởi giày dép, xếp gọn ở thềm hoặc kệ để giày.
- Vào chánh điện, đứng ở phía dưới, hơi lệch sang bên, không đứng chính giữa lối đi.
- Chắp tay, cúi đầu hoặc lạy theo cách bạn quen; không quen thì chắp tay đứng yên vài phút cũng là lễ.
- Nếu muốn lễ các gian khác, nhìn sơ đồ của chùa hoặc hỏi người công quả. Thứ tự các ban mỗi chùa một khác, không nhất thiết phải lễ đủ.
- Trước khi ra về, quay lại chỗ đặt lễ nếu cần hạ lễ, hoặc để lại theo hướng dẫn của chùa.
Đi một mình còn có cái lợi là không ai giục. Bạn có thể ngồi lại ở hiên chùa, ở ghế đá ngoài sân một lúc sau khi lễ xong. Với nhiều người, khoảng thời gian ngồi yên ấy mới là lý do thật của buổi đi chùa.
Trong chánh điện: đứng chỗ nào, ở lại bao lâu thì vừa
Chánh điện của chùa Bắc tông thường có các lớp tượng xếp từ trên cao xuống, phía trước là bàn thờ lớn và chiếu hay thảm cho người lễ. Người đi lễ đứng hoặc quỳ ở phần chiếu phía dưới, không bước lên bậc gần tượng, không chạm vào tượng, đồ thờ, chuông mõ. Nếu chiếu có người đang lạy, đứng chờ phía sau hoặc chọn chỗ khác, đừng đi cắt ngang trước mặt họ.
Không có quy định phải ở trong điện bao lâu. Có người chắp tay một phút rồi ra, có người ngồi cả tiếng. Nếu muốn ngồi lâu, chọn một góc sát tường hoặc phía sau, nơi không chắn đường người khác. Ngồi xếp bằng hoặc ngồi quỳ, tránh duỗi chân thẳng về phía bàn thờ; đau chân thì đổi tư thế nhẹ nhàng, không ai trách người ngồi lâu mà mỏi.
Điện thoại để im lặng hẳn, không chỉ giảm chuông. Chụp ảnh trong chánh điện là chuyện mỗi chùa một quy định; có chùa cấm hẳn, có chùa cho chụp không đèn flash. Lần đầu, tốt nhất là không chụp, hoặc hỏi trước. Nói chuyện điện thoại thì ra hẳn ngoài sân.
Nếu đang ở trong điện mà chuông báo giờ tụng kinh, bạn có hai lựa chọn: lui ra nhẹ nhàng trước khi khoá lễ bắt đầu, hoặc ở lại đứng phía sau và làm theo người xung quanh. Cả hai đều được; điều không nên là đứng giữa điện ngơ ngác khi mọi người đã xếp hàng.
Những lúc dễ lúng túng và cách gỡ nhẹ nhàng
Người đi lần đầu hay gặp vài tình huống giống nhau. Không có tình huống nào trong số này là "lỗi nặng"; gỡ cho nhẹ nhàng là đủ.
| Tình huống | Cách gỡ |
|---|---|
| Không biết đặt lễ ở đâu | Hỏi người công quả, hoặc chờ xem người đến trước đặt ở đâu rồi làm theo |
| Lỡ đi vào khu không dành cho khách (tăng xá, nhà bếp) | Xin lỗi ngắn, quay ra; khu này thường có cửa khép hoặc biển nhỏ, lần sau chú ý hơn |
| Có người lạ bắt chuyện, mời viết sớ, mời "xem giúp" | Cảm ơn và từ chối; việc của chùa luôn có văn phòng, không ai cần mời chào ở sân |
| Đang lễ thì có người nhắc "lạy sai" | Cảm ơn và hỏi họ làm thế nào; số vái, lạy có nhiều dị bản, không có chuyện phạm vì làm khác |
| Gặp một vị sư, không biết xưng hô thế nào | Chắp tay, cúi đầu, gọi "thầy" với tăng và "sư cô" với ni là lễ độ |
| Thấy mình khóc khi đang ngồi trong điện | Chuyện bình thường; ngồi lại, không ai làm phiền người đang lặng lẽ |
| Không mang lễ, ngại vào | Đến chùa tay không vẫn lễ được; nhiều người chỉ chắp tay và ngồi yên |
Phần lớn sự lúng túng đến từ cảm giác mọi người đang nhìn mình. Thực tế, người đi lễ ai cũng đang bận việc của họ, còn người trong chùa đã quen thấy người mới đến lóng ngóng. Bạn càng làm chậm và hỏi thật, buổi đi càng nhẹ.
Đi một mình mà vẫn an toàn: đồ đạc, người lạ và giờ về
Chùa là nơi yên, nhưng sân chùa, cổng chùa vẫn là chỗ đông người qua lại. Đi một mình thì tự giữ mình kỹ hơn một chút.
- Điện thoại, ví để trong túi có khoá kéo, đeo phía trước; không để trên chiếu, trên bàn đặt lễ khi đang lạy.
- Giày dép đắt tiền không nên mang đi chùa đông người; nếu có, để trong túi mang theo vào điện nếu chùa cho phép.
- Báo cho một người thân biết bạn đi chùa nào, dự kiến về lúc mấy giờ, nhất là khi chùa ở xa.
- Từ chối lịch sự người lạ mời đi theo đến "chỗ thầy xem", mời viết sớ, mời làm lễ có thu tiền ở ngoài cổng.
- Nếu đi chùa trên núi, xem giờ xuống trước khi trời tối, mang theo nước và đèn pin nhỏ.
- Không để hương đang cháy gần tóc, khăn quàng, áo voan; sân chùa đông người dễ va phải tay người khác đang cầm hương.
- Người có bệnh tim mạch, huyết áp, người mang thai nên tránh leo bậc dài một mình; nếu chùa có nhiều bậc, đi chậm, nghỉ giữa chừng.
Những lưu ý này không phải để làm bạn sợ. Chúng giống như những điều bạn vẫn để ý khi đi một mình đến bất cứ nơi đông người nào; ở chùa, giữ an toàn cho mình cũng là để không làm phiền người khác.
Sau buổi đầu: điều bạn mang về và lần sau đi thế nào
Buổi đầu thường không "đúng" hoàn toàn, và cũng không cần đúng hoàn toàn. Trên đường về, thử nhớ lại vài điều: chùa mở cửa giờ nào, đặt lễ ở đâu, có người công quả nào dễ hỏi, góc nào yên để ngồi. Ghi vào điện thoại vài dòng. Lần sau bạn sẽ thấy mình tự tin hơn hẳn.
Nếu buổi đi làm bạn muốn tìm hiểu thêm, có nhiều cách tiếp theo: hỏi văn phòng chùa về các buổi sinh hoạt cho người trẻ, các khoá tu một ngày, hay giờ tụng kinh mà người ngoài có thể dự. Những câu hỏi về giáo lý, về chuyện quy y, nên hỏi trực tiếp chư tăng ni ở chùa, vì mỗi người tu có cách giảng giải phù hợp với người hỏi hơn bất kỳ bài viết nào.
Cũng có thể buổi đầu chỉ là một lần ghé để lòng yên hơn, và bạn chưa muốn gì thêm. Điều đó cũng hoàn toàn bình thường. Chùa không đòi người đến phải quay lại, phải theo đạo hay phải góp gì. Lần sau, khi muốn đưa bạn bè, người yêu hay bố mẹ cùng đi, bạn đã là người biết nếp để chỉ cho họ, và đó có lẽ là điều đáng giá nhất của một buổi đi một mình.
Câu hỏi thường gặp
Con gái đi chùa một mình có sao không?
Không có quy định nào cấm. Nên chọn chùa trong khu dân cư, đi ban ngày, báo người thân biết mình đi đâu và về lúc nào. Một số chùa ni chỉ nhận nữ ở lại qua đêm, nhưng đi lễ ban ngày thì chùa tăng hay chùa ni đều đến được.
Đi chùa không mang lễ có được không?
Được. Nhiều người đến chùa chỉ để chắp tay, ngồi yên một lúc rồi về. Lễ vật là tấm lòng, không phải điều kiện để vào chùa. Nếu muốn mang, một ít hoa tươi hoặc trái cây là đủ, không cần nhiều.
Nên đi chùa vào giờ nào để vắng?
Thường là buổi sáng giữa tuần, khoảng giữa buổi, khi thời khoá sáng sớm đã xong và chưa đến giờ trưa. Tránh ngày rằm, mùng một, ngày lễ lớn. Nên xem trước chùa có đóng cổng buổi trưa hay không.
Có cần nói gì khi lễ không, hay chỉ im lặng?
Không bắt buộc nói. Nhiều người khấn thầm bằng lời của mình, nhiều người chỉ chắp tay im lặng. Ở nơi đông người, khấn thầm hoặc nói khẽ là lịch sự, tránh làm ảnh hưởng người bên cạnh.
Lỡ làm sai nếp trong chùa thì có sao không?
Không có chuyện bị phạt hay bị quở vì làm khác. Nếu có người nhắc, cảm ơn và hỏi họ cách làm. Nếp đi lễ có nhiều dị bản theo vùng và theo chùa; điều nhà chùa quan tâm là sự tôn trọng và giữ yên tĩnh.
Có nên hỏi chuyện các thầy khi đi lần đầu không?
Có thể, nhưng nên qua văn phòng hoặc nhà khách để hỏi xem thầy có thời gian không, đừng chặn giữa đường. Chuẩn bị câu hỏi ngắn, rõ, và hiểu rằng thầy có thể hẹn bạn hôm khác nếu đang bận việc chùa.