Phần lớn các chùa không cấm phụ nữ đến kỳ kinh nguyệt vào lễ Phật; nhiều vị tăng ni khi được hỏi thường nói đây là hiện tượng sinh lý bình thường. Với đền, phủ thờ thánh, thờ Mẫu, quan niệm dân gian kiêng nhiều hơn, có nơi không để người đang đến tháng vào cung cấm. Đi hay không là lựa chọn của bạn, dựa trên niềm tin của mình, nếp nhà mình và sức khoẻ trong mấy ngày ấy.
Đây là câu hỏi rất nhiều phụ nữ Việt ngại hỏi thành tiếng, nên thường tự tra trên mạng rồi gặp đủ kiểu lời doạ. Bài này xếp lại cho gọn: kiêng kỵ ấy từ đâu ra, các nơi thờ tự thường nói gì, những chuyện thực tế cần tính trong ngày đông người, và cách tự quyết mà không phải thấy có lỗi với ai.
Câu trả lời ngắn cho từng nơi
Ở chùa, đặc biệt các chùa Bắc tông quen thuộc ở miền Bắc và miền Trung, người đến kỳ kinh nguyệt vẫn đi lễ, dự khoá tụng, ăn cơm chùa như mọi người. Nhiều vị sư khi trả lời Phật tử thường nhấn vào tâm của người đến lễ hơn là chuyện thân thể. Các chùa Nam tông và chùa Khmer có nếp riêng về khoảng cách giữa phụ nữ và nhà sư, nhưng đó là quy định về tiếp xúc, không phải về kỳ kinh. Muốn hiểu rõ quan điểm của từng truyền thống, cách tốt nhất vẫn là hỏi chính vị thầy ở nơi mình đến.
Ở đền, phủ, đình, miếu, câu chuyện khác hơn. Nhiều người cho rằng phụ nữ đang đến tháng không nên vào gian thờ chính, nhất là cung cấm phía trong của phủ thờ Mẫu hay hậu cung của đình. Một số đền có người trông nhắc trực tiếp, một số không nói gì. Phần lớn các nơi đều không kiểm tra, cũng không thể kiểm tra, nên chuyện giữ hay không thực chất là do người đi lễ tự quyết.
Vì vậy, nếu kế hoạch là đi chùa, bạn thường không cần đổi ngày. Nếu là đi đền, phủ và bạn hay gia đình bạn giữ kiêng, có thể chọn lễ ở sân ngoài, hoặc lùi vài ngày.
Kiêng kỵ ấy từ đâu ra
Kiêng phụ nữ đến tháng ở nơi thờ cúng không phải chuyện riêng của người Việt. Nhiều nền văn hoá cổ ở châu Á và cả ngoài châu Á từng coi máu, kể cả máu kinh, máu sinh nở, là thứ cần tránh ở nơi thờ thần. Trong tín ngưỡng dân gian Việt, quan niệm "sạch" và "không sạch" gắn với máu, với cái chết, với sinh nở, và người ta tránh đem những thứ ấy vào chốn thờ thánh thần.
Ngày xưa còn có lý do rất thực tế. Khi chưa có băng vệ sinh, việc đi đường xa, đứng lâu, quỳ lạy trong mấy ngày ấy vừa bất tiện vừa ngại ngùng. Kiêng đi lễ trong những ngày này cũng là một cách cho phụ nữ được nghỉ, dù không ai nói ra như vậy.
Ngày nay, nhiều người trẻ thấy kiêng kỵ này khó chấp nhận vì nó gắn một chức năng tự nhiên của cơ thể với sự "ô uế". Cũng có nhiều người vẫn giữ vì đó là nếp của mẹ, của bà, giữ cho lòng yên. Cả hai cách nhìn đều có chỗ đứng. Điều không nên là dùng kiêng kỵ để làm người khác xấu hổ, hay doạ rằng đi lễ trong những ngày này sẽ gặp chuyện. Không có bằng chứng nào cho lời doạ kiểu đó, và cũng không có nơi thờ tự nghiêm túc nào đưa ra lời doạ như thế.
Những chuyện thực tế đáng tính hơn lời kiêng
Đau bụng kinh và mệt. Nhiều người có ngày đầu kỳ kinh đau quặn, mệt, chóng mặt. Một buổi đi lễ đền trên núi, leo vài trăm bậc đá, đứng giữa đám đông dưới nắng có thể nặng hơn bạn nghĩ. Nếu cơ thể đang không khoẻ, lùi ngày là hợp lý.
Nhà vệ sinh ở nơi thờ tự. Nhiều đền, chùa nhỏ có nhà vệ sinh xa, ít, hoặc chỉ mở giờ nhất định. Vào mùa lễ hội, xếp hàng có khi rất lâu. Mang theo đủ đồ dùng, túi gói kín, khăn ướt và một bộ đồ dự phòng nếu đi cả ngày.
Quỳ lạy lâu và trang phục. Nếu định lạy nhiều hay dự khoá lễ dài, chọn quần dài tối màu, vải không bó, để thoải mái khi quỳ xuống đứng lên.
Hương khói và đông người. Người đang mệt dễ thấy ngộp trong gian thờ nhiều khói. Chọn giờ vắng, đứng gần cửa, ra ngoài nghỉ khi thấy khó thở.
Đau bất thường thì đi khám. Nếu đau dữ dội, ra máu nhiều bất thường hay kỳ kinh kéo dài, chuyện cần làm là đến cơ sở y tế, không phải lo chuyện có nên đi lễ hay không.
Bạn đến đâu, bạn có thể làm gì
Bảng dưới gợi ý cách xử trí theo nơi đến, nếu bạn hoặc gia đình muốn giữ kiêng ở mức vừa phải.
| Nơi đến | Nếu bạn không giữ kiêng | Nếu bạn muốn giữ kiêng |
|---|---|---|
| Chùa Bắc tông | Đi lễ, dự khoá tụng như thường | Lễ ở chính điện từ ngoài cửa, không vào hậu đường |
| Chùa Nam tông, chùa Khmer | Đi lễ bình thường, giữ đúng nếp ứng xử với nhà sư | Ngồi phía sau, không dâng đồ trực tiếp |
| Đền thờ thánh, thần | Dâng hương ở ban chính nếu nơi đó không nhắc gì | Dâng hương ở sân, ở ban ngoài |
| Phủ thờ Mẫu | Hỏi người trông phủ trước khi vào cung cấm | Lễ ở gian ngoài, không vào cung cấm |
| Đình làng | Lễ ở đại đình | Không vào hậu cung, không dự tế |
Nếu người trông coi một nơi nào đó nhắc nhở, cách cư xử đẹp là cảm ơn và làm theo ngay tại nơi ấy, dù bản thân bạn nghĩ khác. Bạn là khách ở đó.
Khi mẹ, bà hay mẹ chồng giữ kiêng còn bạn thì không
Chuyện hay xảy ra là cả nhà định đi lễ đầu tháng, đúng lúc bạn đến kỳ, và mẹ chồng bảo ở nhà. Nhiều người trẻ thấy tủi, có người cãi lại. Cả hai cách đều để lại khó chịu lâu hơn một buổi đi lễ.
Một cách mềm hơn là đi cùng nhưng không vào gian thờ chính, ở ngoài trông đồ, trông trẻ, đỡ người già lên bậc. Cách này giữ được không khí chung của gia đình mà bạn vẫn không phải nhận rằng cơ thể mình là điều xấu. Nếu bạn muốn nói chuyện thẳng, chọn lúc khác, không phải ngay trước cổng đền, và nói về điều nhà chùa nơi gia đình hay đến đã trả lời, thay vì nói "mấy cái đó là mê tín".
Ngược lại, nếu bạn là người lớn trong nhà và giữ kiêng, cũng nên nói với con dâu, con gái bằng giọng nhẹ nhàng, đừng để chuyện kiêng thành chuyện chê trách. Người trẻ nhớ rất lâu cảm giác bị xấu hổ trước mặt người khác.
Khi đi cùng người khác giới, người lạ hoặc trong đoàn
Đi lễ theo đoàn cơ quan, đoàn hành hương, hay đi cùng bạn trai và gia đình bên đó khiến chuyện này khó nói hơn. Vài cách xử lý kín đáo:
- Không cần giải thích lý do nếu bạn chọn đứng ngoài một gian thờ; một câu "mình ở ngoài một chút" là đủ.
- Nếu trưởng đoàn sắp xếp mỗi người dâng một lễ, bạn có thể nhờ người khác dâng hộ phần mình.
- Hỏi riêng một người phụ nữ lớn tuổi trong đoàn về nếp nơi đến, thường họ biết và sẵn lòng chỉ.
- Mang đồ dùng cá nhân trong túi nhỏ kín đáo, không cần để ai biết.
- Nếu thấy mệt, cứ nói là mệt và xin nghỉ, không ai cần biết thêm.
- Đi cùng gia đình người yêu lần đầu, bạn có thể hỏi riêng người yêu xem nhà bên ấy có giữ kiêng này không, để khỏi bị bất ngờ trước cổng đền.
Chuyện thân thể là chuyện riêng. Không ai có quyền đòi bạn khai, và bạn cũng không nợ ai lời giải thích. Người đi cùng tinh ý thì sẽ tự hiểu, còn người không tinh ý thì một câu từ chối nhẹ nhàng là đủ để chuyện trôi qua.
Có cần nói ra khi khấn không
Một băn khoăn khác là khi đứng trước ban thờ, có nên nói ra rằng mình đang trong kỳ kinh hay không. Không có lệ nào bắt phải nói. Một số người lớn tuổi khuyên, nếu đã giữ kiêng mà vẫn phải vào lễ vì việc gia đình, thì khấn thầm một câu xin phép, nói rằng mình đến vì việc chung của nhà. Một số khác cho rằng chẳng cần nhắc đến, vì lòng thành không nằm ở chuyện thân thể.
Nếu bạn muốn nói, nói ngắn bằng lời thường ngày của mình là được, không cần câu chữ cầu kỳ hay bài khấn riêng nào. Ai bảo phải mua một bài khấn "tạ lỗi" hay viết sớ riêng cho trường hợp này là đang bán thứ bạn không cần. Còn nếu không muốn nói, bạn cứ khấn như mọi lần: xưng tên, nơi ở, điều mình đến xin hay đến cảm ơn. Cả hai cách đều được nhiều người làm, và không cách nào là sai.
Tự quyết mà không phải thấy có lỗi
Nếu bạn tin rằng cần giữ kiêng, giữ là quyền của bạn, và việc lùi ngày đi lễ cũng không làm lòng thành của bạn kém đi. Nếu bạn không tin, đến chùa trong những ngày ấy cũng là quyền của bạn, miễn là bạn tôn trọng nếp riêng mà nơi mình đến đã nói rõ.
Điều đáng tránh là để nỗi sợ dẫn mình đến những người bán lời giải. Có nơi, có người tự xưng biết lễ nói rằng người đến tháng đã lỡ vào đền thì phải làm lễ tạ lỗi, đóng tiền để "giải". Không có nếp chung nào như vậy. Nếu thấy áy náy, bạn có thể tự thắp một nén hương ở nhà, nói lời xin lỗi theo cách của mình, thế là đủ.
Cuối cùng, nhiều người kể rằng họ thấy nhẹ lòng hơn khi hiểu được kiêng kỵ này có lịch sử ra sao, thay vì chỉ nghe lời răn. Hiểu rồi, bạn có thể giữ nó như một nếp nhà, hoặc để nó lại, mà không cần sợ.
Câu hỏi thường gặp
Phật giáo có cấm phụ nữ đến tháng đi chùa không?
Phần lớn các chùa Việt không cấm, và nhiều vị tăng ni khi được hỏi thường coi đây là hiện tượng sinh lý tự nhiên. Mỗi truyền thống có thể giải thích khác nhau, nên nếu muốn hiểu sâu, bạn nên hỏi trực tiếp chư tăng ở ngôi chùa mình hay đến.
Đến tháng có được thắp hương ở nhà không?
Nhiều gia đình vẫn để người đang đến tháng thắp hương bàn thờ gia tiên như thường. Một số nhà giữ kiêng và nhờ người khác thắp thay trong mấy ngày ấy. Đây là nếp riêng từng nhà, không có quy định chung, nên làm theo cách gia đình bạn thấy yên lòng.
Lỡ vào phủ, vào đền khi đang đến tháng thì có sao không?
Không có cơ sở nào cho thấy việc đó gây ra chuyện xấu. Nếu bạn thấy áy náy vì nếp gia đình, có thể thắp một nén hương, nói lời xin lỗi theo cách của mình. Không cần làm lễ giải hay đóng tiền cho ai.
Có nên uống thuốc để lùi kỳ kinh cho kịp ngày đi lễ không?
Tự dùng thuốc nội tiết để đổi lịch kinh nguyệt chỉ vì một buổi đi lễ không phải lựa chọn nên làm khi chưa hỏi bác sĩ. Nếu cần lùi kỳ kinh vì lý do riêng, hãy đi khám và nghe tư vấn của bác sĩ sản phụ khoa.
Đến tháng có được ăn cơm chùa, dự khoá tu không?
Ở phần lớn các chùa, việc ăn cơm chùa hay dự khoá tu không liên quan đến kỳ kinh. Một số khoá tu có quy định riêng về giờ giấc, trang phục, chỗ ngủ; bạn nên đọc kỹ hướng dẫn của ban tổ chức và hỏi trực tiếp khi đăng ký.
Mẹ chồng không cho đi lễ khi đến tháng, nên xử sự thế nào?
Nếu không muốn căng thẳng, bạn có thể đi cùng mà đứng ngoài gian thờ chính, hoặc ở nhà lần này. Nếu muốn trao đổi, chọn lúc riêng, kể điều nhà chùa từng trả lời, và nói bằng giọng tôn trọng thay vì phủ nhận niềm tin của mẹ.