Nhiều gia đình Việt kiêng đưa trẻ sơ sinh đến chùa, đền, phủ trước khi con đầy tháng, có nhà kiêng đến trăm ngày hoặc đến khi con tròn một tuổi. Bác sĩ nhi cũng thường khuyên hạn chế đưa trẻ nhỏ đến nơi đông người, nhiều khói, nhất là khi con chưa tiêm đủ các mũi cơ bản. Hai lý do khác nhau, nhưng gặp nhau ở cùng một lời khuyên: những tháng đầu đời, con ở nhà là yên nhất.
Khi bắt buộc phải mang con theo, vì cả nhà cùng đi, vì không có ai trông, hay vì gia đình muốn đưa con đến chùa vào dịp đầy tháng, trăm ngày, thôi nôi, thì có nhiều cách làm cho buổi đi lễ an toàn và nhẹ nhàng. Bài này đi qua nếp kiêng dân gian, những chuyện sức khoẻ cụ thể, mốc tuổi tham khảo và cách chuẩn bị.
Dân gian kiêng gì khi đưa trẻ nhỏ đi lễ
Trong quan niệm dân gian, trẻ mới sinh còn "non vía", "yếu vía", dễ giật mình, dễ quấy khóc khi đến chỗ lạ. Vì vậy nhiều nhà kiêng đưa trẻ đến những nơi được cho là có "khí" mạnh: đền thờ thánh, phủ, miếu, đình, nghĩa trang, đám ma. Có nơi kiêng cả việc người lạ khen trẻ bụ bẫm, xinh xắn, vì sợ "bị quở". Tục bôi một vệt nhọ nồi lên trán trẻ khi ra khỏi nhà, đeo vòng dâu tằm, giắt tép tỏi vào áo cũng bắt nguồn từ lớp niềm tin này.
Thời gian kiêng thường gắn với các mốc của trẻ: đầy cữ, đầy tháng, trăm ngày, thôi nôi. Có nhà chỉ kiêng đền, phủ mà vẫn đưa con đến chùa, vì cho rằng chùa là nơi hiền hoà. Có nhà kiêng tất cả đến khi con biết đi.
Một tục khác ở nhiều vùng là "bán khoán", tức gửi tên đứa trẻ hay quấy, hay ốm cho một ngôi chùa hay một đền, nhờ thần Phật "nhận nuôi" theo nghĩa tượng trưng, đến tuổi nhất định thì làm lễ chuộc về. Đây là tục dân gian, không phải nghi lễ bắt buộc của Phật giáo. Nếu gia đình muốn làm, nên hỏi trực tiếp nhà chùa nơi đó có nhận không, và không cần trả tiền cho người mời chào ngoài cổng.
Vì sao bác sĩ nhi cũng khuyên thận trọng
Hệ miễn dịch còn non. Trẻ trong những tháng đầu chưa tự chống đỡ tốt với các loại vi khuẩn, virus đường hô hấp. Nơi đông người như sân chùa ngày rằm, lễ hội đầu năm là chỗ lây bệnh dễ dàng.
Lịch tiêm chủng chưa đủ. Nhiều mũi tiêm quan trọng được tiêm trong năm đầu theo lịch tiêm chủng. Trước khi trẻ tiêm đủ các mũi cơ bản theo tuổi, bác sĩ thường khuyên tránh chỗ đông. Lịch cụ thể của con bạn nằm trong sổ tiêm chủng và do cơ sở y tế tư vấn.
Khói hương, khói vàng mã. Đường thở của trẻ nhỏ rất nhạy. Gian thờ kín đốt nhiều hương, khu hoá vàng nhiều khói có thể khiến trẻ ho, chảy nước mũi, khó thở, nhất là trẻ có cơ địa dị ứng.
Nhiệt độ và nắng. Trẻ sơ sinh điều hoà thân nhiệt kém. Sân gạch giữa trưa hè hay đỉnh núi gió lạnh mùa đông đều có thể làm trẻ quá nóng hoặc nhiễm lạnh.
Tiếng động lớn. Chuông lớn, trống hội, loa phóng thanh gần tai dễ làm trẻ giật mình, khóc thét. Đứng xa nguồn âm là cách đơn giản để con dễ chịu hơn.
Người lạ bế, hôn, xoa đầu. Ở nơi đông, nhiều người thấy trẻ dễ thương muốn bế, hôn. Đây là đường lây bệnh trực tiếp. Bạn hoàn toàn có thể từ chối một cách lịch sự.
Mốc tuổi tham khảo
Bảng dưới đặt nếp dân gian và chuyện sức khoẻ cạnh nhau để gia đình dễ bàn. Đây là gợi ý chung; tình trạng riêng của con, như sinh non, có bệnh nền, đang ốm, thì hỏi bác sĩ nhi.
| Tuổi của trẻ | Nếp dân gian hay gặp | Chuyện sức khoẻ | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Dưới một tháng | Phần lớn nhà kiêng đưa con ra khỏi nhà | Rất dễ nhiễm bệnh, chưa ổn định thân nhiệt | Để con ở nhà; cầu ở nhà hoặc nhờ người đi lễ hộ |
| Một đến ba tháng | Nhiều nhà vẫn kiêng đền, phủ | Đang trong giai đoạn tiêm các mũi đầu | Nếu đi, chỉ chùa gần, giờ vắng, ở lại ngắn |
| Ba đến sáu tháng | Nhiều nhà đã cho đi chùa | Cứng cổ hơn, chịu được chuyến đi ngắn | Tránh lễ hội, gian thờ kín nhiều khói |
| Sáu đến mười hai tháng | Thường đi được, trừ nơi gia đình giữ kiêng | Hiếu động, hay cho đồ vào miệng | Trông kỹ quanh bát hương, nến, đồ lễ |
Dù con ở tuổi nào, nếu con đang sốt, ho, tiêu chảy hay vừa tiêm xong mà còn quấy, nên hoãn chuyến đi lễ. Con khỏi rồi đi vẫn kịp.
Nếu phải mang con theo: chuẩn bị từ nhà
Khi gia đình đã quyết đưa con đi, chuẩn bị trước giúp buổi lễ bớt cập rập:
- Chọn nơi gần, đi ngày thường, buổi sáng mát; tránh rằm, mùng một và mùa hội.
- Cho con bú, thay tã ngay trước khi đi; tính thời gian về trước cữ ăn tiếp theo.
- Mặc cho con nhiều lớp mỏng để dễ cởi bớt hoặc mặc thêm; mang mũ, khăn che nắng gió.
- Dùng địu hoặc xe đẩy phù hợp tuổi, nhưng nhớ nhiều chùa có bậc cao, xe đẩy khó đi.
- Mang túi đồ của con: tã, khăn ướt, quần áo dự phòng, sữa hoặc bình nước, khăn choàng cho mẹ khi cho bú.
- Mang sổ tiêm chủng hoặc ảnh chụp, và biết cơ sở y tế gần nơi đến.
- Phân công trước: ai bế con, ai đi lễ, ai giữ đồ, để không ai phải vừa bế vừa cầm hương.
Đi bằng xe máy với trẻ sơ sinh là điều nên tránh, nhất là đường xa; xe ô tô thì trẻ cần được đặt trong ghế an toàn phù hợp tuổi thay vì bế trên tay. Chuyến đi ngắn, gần nhà, về sớm thường là chuyến đi cả nhà nhớ lại với cảm giác dễ chịu nhất.
Ở nơi thờ tự cùng em bé
Khi đã đến nơi, vài điều nhỏ giúp con dễ chịu và người xung quanh không phiền:
- Người bế con đứng ở sân hoặc hành lang thoáng, không vào gian thờ kín khi nhiều người đang thắp hương.
- Không bế con khi đang cầm hương cháy; tàn hương và đầu hương nóng rất dễ rơi trúng trẻ.
- Khi lạy hay vái, trao con cho người khác bế; không cúi gập người khi đang bế con.
- Nếu con khóc trong lúc chùa đang có khoá lễ, nhẹ nhàng bế con ra ngoài dỗ, rồi quay lại sau.
- Lịch sự từ chối khi người lạ muốn bế, hôn con: "Cháu đang dễ ốm, cô thông cảm."
- Giữ con xa nến, đèn dầu, lư hương, mâm lễ có đồ nhỏ con có thể bốc cho vào miệng.
- Hỏi trước khi chụp ảnh trong gian thờ; nhiều nơi không cho chụp, và đèn flash cũng làm trẻ giật mình.
Nhiều gia đình kể rằng buổi đi lễ đầu tiên cùng con nhỏ thường ngắn hơn dự định. Như vậy là bình thường. Mục đích là để con được đưa đến nơi gia đình coi trọng, không phải để con ở lại đủ mọi ban.
Những dịp gia đình hay đưa con đến chùa, đến đền
Dịp phổ biến nhất là sau lễ đầy tháng, trăm ngày hay thôi nôi. Nhiều nhà làm lễ cúng ở nhà trước, theo nếp từng vùng, rồi mấy hôm sau đưa con đến chùa gần nhà để ông bà, bố mẹ thắp hương báo tin. Một số gia đình đến chùa để xin ghi tên cầu an cho con, hoặc xin thầy đặt pháp danh khi con lớn hơn; những việc thuộc về nghi lễ Phật giáo như thế nên hỏi trực tiếp chư tăng nơi mình đến.
Một dịp khác là khi gia đình đi lễ cả nhà vào đầu năm hay ngày giỗ tổ ở nhà thờ họ, ai cũng muốn đứa cháu mới ra đời có mặt. Với nhà thờ họ, không khí thường gần gũi hơn đền chùa đông khách; tuy vậy, khói hương và đông người vẫn là chuyện cần tính.
Cũng có gia đình đưa con đi lễ vì con hay quấy khóc đêm, người lớn cho là bị "khóc dạ đề" hay "yếu vía". Quấy khóc ở trẻ nhỏ có rất nhiều nguyên nhân, từ đói, đau bụng, nóng lạnh đến bệnh lý cần khám. Đi lễ có thể giúp cha mẹ yên lòng, nhưng nếu con khóc kéo dài, bỏ bú, sốt hay có biểu hiện bất thường, việc cần làm trước tiên là đưa con đi khám.
Khi nào nên để con ở nhà
Dưới đây là những trường hợp gia đình nên cân nhắc để con ở nhà, dù đã định đi lễ từ trước:
- Con dưới một tháng tuổi, hoặc sinh non, nhẹ cân và đang được theo dõi.
- Con đang sốt, ho, sổ mũi, nôn trớ nhiều, tiêu chảy hay bỏ bú.
- Con vừa tiêm xong và còn sốt, quấy.
- Thời tiết quá nóng, quá lạnh, mưa gió; hoặc đang mùa dịch bệnh đường hô hấp.
- Nơi đến phải leo núi, đi thuyền, đi đường xa nhiều giờ.
- Không có người lớn nào rảnh tay để chỉ lo cho con trong suốt buổi lễ.
Ở nhà, bạn vẫn có thể thắp hương bàn thờ gia tiên, báo tên con với ông bà, hay nhờ người thân đi lễ ghi tên cầu an giúp. Lòng mong con khoẻ của cha mẹ không cần con phải có mặt ở sân chùa mới trọn.
Khi ông bà muốn đưa cháu đi lễ còn bố mẹ thì ngại
Chuyện hay gặp ở nhiều nhà: ông bà nội muốn bế cháu đến chùa làng, đến đền quen ngay sau đầy tháng để "trình" với tổ tiên, với các ngài, còn bố mẹ trẻ đọc nhiều về sức khoẻ trẻ nhỏ thì lo con ốm. Hai bên đều thương đứa trẻ, chỉ khác cách thể hiện.
Một cách dung hoà là giữ phần ý nghĩa của ông bà nhưng đổi cách làm: ông bà đi lễ trước, báo tên cháu, còn cháu ở nhà; khi cháu lớn hơn vài tháng, đã tiêm thêm các mũi theo lịch, cả nhà cùng đi một chuyến ngắn vào ngày vắng. Hoặc chọn nơi gần nhất có ý nghĩa với gia đình, như nhà thờ họ, ngôi chùa đầu làng, thay vì ngôi đền xa phải đi cả ngày.
Bố mẹ nên nói bằng những lý do cụ thể, như lời bác sĩ dặn, lịch tiêm của con, thời tiết đang thất thường, thay vì nói rằng tục ấy là lạc hậu. Ông bà thường dễ chấp nhận khi thấy bố mẹ không gạt bỏ điều mình coi trọng, mà chỉ xin lùi lại một thời gian cho con khoẻ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tháng thì đưa đi chùa được?
Không có mốc chung. Nhiều gia đình đợi qua đầy tháng hoặc trăm ngày, nhiều bác sĩ nhi khuyên hạn chế nơi đông người khi trẻ chưa tiêm đủ các mũi cơ bản. Nếu đi, chọn chùa gần, giờ vắng, ở lại ngắn và để con xa khói hương.
Đưa trẻ đi lễ đền có cần làm gì để giữ vía không?
Các tục như bôi nhọ nồi, đeo vòng dâu tằm, giắt tỏi là tập quán dân gian, giữ hay không là tuỳ gia đình, miễn đồ đeo không gây nguy hiểm cho trẻ. Vòng, dây đeo cổ cần chắc chắn, không có hạt nhỏ dễ tuột ra để trẻ nuốt phải.
Trẻ đi lễ về quấy khóc có phải do bị quở không?
Đi xa, ồn ào, lạ chỗ, đổi giờ ngủ và ăn đều có thể làm trẻ quấy về đêm. Thường trẻ sẽ dịu lại sau một hai ngày. Nếu trẻ sốt, bỏ bú, khóc kéo dài hoặc có dấu hiệu lạ, hãy đưa trẻ đi khám thay vì lo chuyện quở phạt.
Có nên cho trẻ cầm hương, cầm lộc ở chùa không?
Không nên để trẻ nhỏ cầm hương đang cháy. Lộc như hoa quả, bánh kẹo cần kiểm tra trước khi cho trẻ ăn, vì nhiều thứ không hợp tuổi, dễ hóc hoặc đã để lâu ngoài trời. Bố mẹ cầm giúp và cất về nhà là cách an toàn.
Tục bán khoán con cho chùa có bắt buộc không?
Không. Đây là tục dân gian ở một số vùng, không phải nghi lễ bắt buộc. Nếu gia đình muốn làm, nên hỏi chính nhà chùa nơi mình định gửi tên xem có nhận không và cách làm ra sao, không nên qua người trung gian thu tiền.
Đưa con đi lễ đầy tháng ở chùa cần chuẩn bị gì?
Ngoài túi đồ của con, gia đình nên hỏi chùa trước về giờ giấc và việc ghi tên cầu an nếu muốn. Lễ cúng đầy tháng thường làm ở nhà theo nếp từng vùng, còn ở chùa chỉ cần lễ vật gọn và một lời báo tin của ông bà, bố mẹ.