Cầu cho con đi thi là việc rất nhiều cha mẹ Việt làm: thắp nén hương ở bàn thờ gia tiên tối trước ngày thi, khấn nôm xin ông bà cho con "đầu óc sáng suốt, làm bài bình tĩnh", có nhà dẫn con đi chùa, đi đền từ vài tuần trước. Lời cầu hợp lý nhất thường không phải "xin cho con đỗ", mà là xin cho con khoẻ, ngủ được, nhớ được bài đã học và giữ được bình tĩnh trong phòng thi.
Kết quả kỳ thi phụ thuộc vào việc con đã học thế nào, đề ra sao, và hôm ấy con làm bài được bao nhiêu. Lời cầu của cha mẹ, nếu đặt đúng chỗ, giúp chính cha mẹ bớt căng thẳng — điều mà con cảm nhận được rất rõ. Bài này nói về cách cầu, lúc nào nên đưa con đi lễ và lúc nào không, những câu nói của cha mẹ có thể làm con nặng thêm, và các việc thật trong những ngày sát kỳ thi.
Vì sao nên cầu "sáng suốt" hơn là cầu "đỗ"
Một kỳ thi có số chỗ giới hạn. Nếu nhà nào cũng xin cho con mình đỗ, thì theo lẽ thường sẽ có người đỗ, người không. Nhiều người lớn tuổi trong nghề dạy học và cả nhiều nhà sư thường khuyên cha mẹ cầu cho con những điều nằm trong tầm của con: sức khoẻ, sự tỉnh táo, sự bình tĩnh, may mắn không gặp sự cố trên đường đến điểm thi. Đó là những mong muốn ai cũng chính đáng mà không giành phần của ai.
Lời cầu "xin cho con đỗ" còn có một mặt khó nói: nó đặt kết quả thành chuyện cả nhà đã "đặt cược" cùng thần Phật, ông bà. Nếu con trượt, đứa trẻ dễ nghĩ mình làm cả nhà thất vọng tới hai lần — với cha mẹ và với cả những lời khấn. Một số em kể lại rằng nhìn bố mẹ đi lễ khắp nơi mà thấy áp lực hơn là được động viên.
Đổi lời cầu sang "xin cho con bình tĩnh làm hết sức mình" không làm giảm lòng thương của cha mẹ. Nó chỉ chuyển trọng tâm từ con số trên bảng điểm sang chính đứa trẻ đang ngồi trong phòng thi.
Một lời cầu ngắn cho con trước ngày thi
Không cần văn khấn. Cha mẹ nói bằng lời của mình, trước bàn thờ gia tiên hoặc ở nơi thờ tự quen, với các ý sau:
- Xưng tên mình, tên con, con thi kỳ thi nào, ngày nào.
- Thưa rằng con đã học trong thời gian qua, cha mẹ đã cố gắng lo cho con.
- Xin cho con những ngày thi khoẻ mạnh, ngủ đủ, ăn được, đi lại an toàn.
- Xin cho con đọc đề kỹ, nhớ được điều đã học, làm bài bình tĩnh, không hoảng khi gặp câu khó.
- Xin cho cha mẹ đủ bình tĩnh để không làm con lo thêm, và đủ rộng lòng với kết quả.
- Cảm ơn ông bà, các vị đã chứng giám.
Ví dụ giả định một câu tự nhiên: "Con là Lan, mẹ của cháu Minh. Mai cháu thi vào lớp mười. Con xin ông bà cho cháu ngủ ngon đêm nay, mai đọc đề cho kỹ, làm bài bình tĩnh. Con cũng xin cho con giữ được bình tĩnh mà đợi cháu." Câu như vậy đủ ý, không hứa hẹn, không đòi hỏi.
Có nên đưa con đi lễ sát ngày thi không
Nhiều gia đình có nếp đưa con đi chùa, đi đền trước kỳ thi lớn. Nếu con muốn đi và việc đi không làm con mệt, đó có thể là một buổi đi chơi nhẹ nhàng để đầu óc thư giãn. Nhưng nếu đi xa, chen đông, đứng chờ dưới nắng, về đến nhà đã tối mịt ngay trước tuần thi, thì cái được không bù cái mất.
Một gợi ý nhiều gia đình thấy hợp lý: nếu muốn đi, đi sớm, từ vài tuần trước, chọn nơi gần, giờ vắng. Những ngày sát thi, để con ở nhà ôn nhẹ và nghỉ; cha mẹ, ông bà nếu muốn có thể tự đi lễ thay. Với người con đang lo lắng, biết rằng ở nhà có người cầu cho mình mà mình không phải chen chúc đi lễ cũng đã là một sự nhẹ nhõm.
Nếu con không muốn đi, đừng ép. Có em ngại nơi đông người, có em không theo nếp ấy, có em đơn giản muốn dành thời gian ôn bài. Lời cầu của cha mẹ không cần con có mặt mới thành lời cầu.
Cũng có những bạn trẻ tự rủ nhau đi lễ trước kỳ thi như một cách xả căng thẳng cùng bạn bè. Cha mẹ có thể dặn về giờ giấc, an toàn đi đường, đừng mua những thứ "bùa đỗ" bày bán quanh nơi thờ tự, còn lại để các con tự làm theo cách của mình.
Những câu nói làm con nặng thêm và cách nói khác
Lời nói của cha mẹ trong mùa thi nặng hơn nhiều so với lời cầu. Bảng dưới đặt một số câu hay gặp cạnh cách nói dễ nghe hơn:
| Câu dễ làm con áp lực | Vì sao nặng | Cách nói khác |
|---|---|---|
| "Mẹ đi lễ khắp nơi rồi, con phải đỗ đấy." | Biến lời cầu thành món nợ con phải trả | "Mẹ đã thắp hương cầu cho con khoẻ, làm bài bình tĩnh." |
| "Nhà mình chưa ai trượt bao giờ." | Đặt danh dự cả nhà lên vai con | "Con làm hết sức là bố mẹ vui rồi." |
| "Con nhà bác ấy đi lễ chùa nọ, đỗ thủ khoa." | So sánh và gợi ý rằng kết quả nằm ở nơi lễ | "Mỗi người có sức học riêng, con cứ đi theo nhịp của con." |
| "Kiêng cái này, kiêng cái kia, không là trượt." | Thêm lo vào đầu con trước giờ thi | "Ăn gì con thấy dễ chịu, quen bụng là được." |
| "Thi xong đi tạ lễ to nếu đỗ." | Làm con thấy kết quả có giá tiền | "Thi xong cả nhà đi chơi một bữa, đỗ hay chưa cũng vậy." |
Những kiêng cữ như ăn trứng, ăn chuối trước ngày thi là tục dân gian, có bài riêng ở trang phong tục. Nếu con thấy dễ chịu khi giữ, cứ giữ; nếu con thấy phiền, không giữ cũng không sao.
Một mẹo nhỏ nhiều phụ huynh dùng: trước khi nói một câu với con trong mùa thi, tự hỏi câu ấy giúp con bình tĩnh hơn hay giúp chính mình bớt lo. Nếu chỉ để mình bớt lo, câu ấy nên nói với vợ, với chồng, với bạn bè, hoặc gửi vào lời cầu trước bàn thờ, chứ không nên đặt lên vai đứa trẻ sắp bước vào phòng thi.
Khi cha mẹ, ông bà không cùng nếp nghĩ về chuyện cầu thi
Mùa thi hay làm lộ ra những khác biệt trong nhà. Bà nội muốn cả nhà đưa cháu đi đền đầu tháng, bố cho là tốn thời gian, mẹ đứng giữa. Ông ngoại theo đạo Công giáo muốn xin lễ cho cháu ở nhà thờ, bên nội lại muốn đi chùa. Những bất đồng nhỏ ấy, nếu nói to tiếng trước mặt đứa trẻ đang ôn thi, thành thêm một nguồn căng thẳng cho chính đứa trẻ.
Cách gỡ nhẹ nhàng nhất là coi mỗi người cầu theo nếp của mình là một phần lòng thương dành cho đứa trẻ. Bà muốn đi đền thì bà đi, bố không muốn đi thì ở nhà nấu bữa tối, ông muốn xin lễ thì ông xin. Không ai cần chứng minh cách của mình đúng hơn. Đứa trẻ biết rằng nhiều người cùng nghĩ đến mình, mỗi người một kiểu, là đủ.
Điều duy nhất nên thống nhất trong nhà là: không ai lấy chuyện cầu cúng ra để gây áp lực cho con, không ai đem lịch đi lễ ra chen vào giờ ngủ, giờ ôn của con, và không ai chi những khoản tiền lớn cho "lễ cầu đỗ" mà cả nhà chưa bàn. Ba điều ấy giữ được thì khác biệt về nếp nghĩ không còn là chuyện đáng lo.
Việc thật của cha mẹ trong tuần sát kỳ thi
Song song với lời cầu, đây là những việc giúp con nhiều nhất trong mấy ngày cuối:
- Giữ lịch ngủ đều; không để con thức khuya ôn dồn những đêm cuối.
- Bữa ăn quen thuộc, nấu chín kỹ, tránh món lạ dễ đau bụng.
- Kiểm giấy tờ dự thi, thẻ căn cước, bút, thước, máy tính được phép mang vào; để sẵn trong một túi từ tối hôm trước.
- Đi thử đường đến điểm thi trước một hôm, tính thời gian kẹt xe, chỗ gửi xe.
- Ở cổng trường, nói một câu ngắn rồi để con vào; đứng chờ ngoài cổng không giúp gì thêm mà có khi làm con lo vì thấy cha mẹ lo.
- Sau mỗi buổi thi, hỏi con có mệt không trước khi hỏi làm bài được không.
Những việc này nghe bình thường nhưng là phần cha mẹ làm được thật, trong khi kết quả bài thi nằm ngoài tầm tay. Lời cầu tối hôm trước và chiếc túi đồ dự thi đã soạn sẵn đi cùng nhau.
Khi con thi xong và khi có kết quả
Thi xong, nhiều gia đình thắp hương báo với ông bà rằng con đã thi xong, cảm ơn vì con đã đi lại an toàn, khoẻ mạnh. Đây là lúc nên cảm ơn con nữa: con đã học, đã đi thi, đã cố gắng.
Nếu con đỗ, có nhà muốn đi tạ lễ. Nếu chưa đỗ, nhiều nhà lúng túng không biết có nên "tạ" không. Theo nếp nghĩ phổ biến, tạ là cảm ơn cho những gì đã được che chở trong thời gian qua, không chỉ cho kết quả. Một nén hương cảm ơn vì con khoẻ mạnh qua mùa thi, dù kết quả thế nào, cũng là lời tạ trọn vẹn.
Có những gia đình giữ lại một thói quen nhỏ sau mùa thi: cả nhà cùng thắp hương một lần, mỗi người nói một câu cảm ơn — cảm ơn ông bà, cảm ơn thầy cô, cảm ơn nhau. Đứa trẻ đứng trong đó học được rằng lời cầu và lời cảm ơn đi cùng nhau, và kết quả bài thi chỉ là một phần của câu chuyện.
Nếu kết quả không như mong đợi và con buồn kéo dài, mất ngủ, bỏ ăn, nói những câu tiêu cực về bản thân, đừng chỉ an ủi bằng câu "chắc tại năm nay không hợp". Ngồi với con, nghe con, cùng con xem các lựa chọn tiếp theo. Nếu con có dấu hiệu khủng hoảng, hãy tìm sự hỗ trợ của thầy cô, chuyên gia tâm lý học đường hoặc cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cầu cho con được điểm cao, đỗ trường top không?
Bạn có quyền mong như vậy, nhưng nhiều người khuyên nên cầu những điều nằm trong tầm của con: sức khoẻ, sự tỉnh táo, bình tĩnh khi làm bài. Lời cầu như thế không đặt con vào thế phải "trả nợ" cho cả nhà và giúp cả nhà dễ đón nhận kết quả hơn.
Con không muốn đi lễ trước kỳ thi thì có sao không?
Không sao. Cha mẹ, ông bà có thể tự thắp hương, đi lễ cầu cho con. Ép con đi khi con không muốn, nhất là những ngày sát thi, dễ làm con mệt và thêm áp lực. Con ở nhà ngủ đủ, ôn nhẹ là việc có ích hơn.
Có nên mua bút, bùa, vật phẩm "may mắn thi cử" ở nơi thờ tự không?
Đó là những món bán theo nhu cầu mùa thi. Nếu con thích một cây bút làm kỷ niệm thì không sao, nhưng đừng để con tin rằng vật ấy quyết định kết quả. Bút mang vào phòng thi cần đúng loại quy chế cho phép và con đã quen tay viết.
Cầu cho con thi mà con lại trượt, cha mẹ nên nói gì?
Trước hết, đừng nói rằng mình đã đi lễ nhiều nơi mà con vẫn trượt. Hãy nói với con rằng con đã cố gắng, cả nhà vẫn ở bên con, và cùng con xem các hướng tiếp theo. Lời cầu cho con lúc này có thể đổi thành xin cho con vững lòng mà đi tiếp.
Ông bà ở quê muốn cầu cho cháu thì làm thế nào cho tiện?
Ông bà có thể thắp hương ở bàn thờ gia tiên nhà mình, hoặc ra chùa, đình làng quen thuộc. Con cháu ở xa gọi điện báo lịch thi để ông bà cầu đúng dịp. Ông bà cầu được cho cháu thường thấy vui, và cháu biết mình được cả nhà nghĩ đến.
Kiêng ăn trứng, ăn chuối trước khi thi có cần giữ không?
Đó là tục dân gian dựa trên sự liên tưởng về tên gọi và hình dáng. Nếu con thấy yên tâm khi giữ thì cứ giữ; nếu không, việc quan trọng hơn là con ăn đủ chất, quen bụng, không ăn món lạ dễ đau bụng trước ngày thi.