Có những lúc gia đình đã cầu rất nhiều — thắp hương mỗi tối, đi lễ nhiều nơi, khấn vái thành tâm — mà việc vẫn không như mong: người bệnh trở nặng, ca mổ phải làm lại, con thi trượt, người đi xa gặp nạn. Câu hỏi đầu tiên nhiều người tự đặt ra là "mình cầu sai ở đâu?". Theo cách nhìn của trang này, câu trả lời là không có lỗi cầu sai nào để tìm: kết quả của bệnh tật, thi cử hay tai nạn phụ thuộc vào rất nhiều điều nằm ngoài lời cầu của bất kỳ ai.
Bài này viết cho những gia đình đang ở đoạn khó ấy. Nội dung gồm: vì sao không nên tự trách hay trách nhau, cách đổi lời cầu cho hợp hoàn cảnh mới, khi nào nên dừng việc đi lễ khắp nơi, những lời mời cần cảnh giác lúc đang tuyệt vọng, và dấu hiệu cho thấy nỗi lo hay nỗi buồn đã cần đến người giúp.
Vì sao người ta hay tự trách khi lời cầu "không được"
Khi đã cầu mà việc không thành, nhiều người lật lại từng chi tiết: hôm ấy mình khấn thiếu tên, mình đi lễ lúc đang có tang, mình hứa lễ mà chưa tạ, mình không kiêng đủ. Những ý nghĩ ấy xuất hiện vì con người luôn muốn tìm một nguyên nhân mình kiểm soát được. Nếu là lỗi của mình, thì ít ra thế giới vẫn còn có lý.
Nhưng cái giá của lối nghĩ ấy rất nặng: người mẹ tự dằn vặt vì "không đi lễ đủ", người vợ bị nhà chồng trách vì "không kiêng", người con thấy mình có lỗi vì thi trượt "phụ lòng cả nhà đã cầu". Những dằn vặt ấy không làm người bệnh khoẻ hơn, chỉ làm cả nhà kiệt sức thêm.
Nhiều nhà sư, linh mục, khi được hỏi, cũng không coi lời cầu là một cuộc trao đổi mà làm đủ thì được việc. Theo cách hiểu phổ biến của nhiều tôn giáo, cầu là để lòng người vững lại, để biết ơn, để hướng thiện; kết quả của sự việc còn tuỳ vào rất nhiều nhân duyên hay ý định nằm ngoài tầm người. Muốn hiểu sâu hơn theo đạo của mình, bạn nên hỏi trực tiếp người tu hành nơi mình quen.
Cũng nên nhớ rằng trong cùng một phòng bệnh, cùng một kỳ thi, có những gia đình cầu rất nhiều và có những gia đình không cầu gì, kết quả vẫn đến với cả hai theo những cách không ai đoán trước. Nhìn thẳng vào điều ấy không làm lời cầu mất giá trị; nó chỉ đưa lời cầu về đúng chỗ của nó.
Đổi lời cầu cho hợp hoàn cảnh mới
Khi tình hình thay đổi, lời cầu cũng nên đổi theo, để không đặt hy vọng vào chỗ đã không còn. Một số gợi ý:
| Hoàn cảnh | Lời cầu trước | Lời cầu có thể đổi thành |
|---|---|---|
| Bệnh trở nặng | Xin cho khỏi bệnh | Xin cho người bệnh bớt đau, ngủ được, có người thân bên cạnh |
| Ca mổ phải làm lại | Xin cho mổ thành công | Xin cho người bệnh đủ sức qua lần mổ tới, cho bác sĩ sáng suốt |
| Con thi trượt | Xin cho con đỗ | Xin cho con vững lòng, tìm được hướng đi tiếp |
| Người đi xa gặp nạn | Xin cho đi đến nơi về đến chốn | Xin cho người ấy được cứu chữa kịp, cả nhà đủ sức lo liệu |
| Người thân đã mất | Xin cho qua khỏi | Xin cho người đi được yên, người ở lại đủ sức sống tiếp |
Đổi lời cầu không có nghĩa là bỏ hy vọng. Nó là cách đưa hy vọng về đúng chỗ còn có thể, để lời cầu tiếp tục là chỗ dựa thay vì thành nỗi thất vọng chồng chất mỗi tối.
Việc đổi lời cầu nhiều khi đi cùng một cuộc nói chuyện khó với bác sĩ: bệnh đang ở giai đoạn nào, còn những hướng điều trị nào, nếu không chữa khỏi được thì chăm sóc thế nào cho người bệnh đỡ khổ. Gia đình nào dám ngồi nghe cuộc nói chuyện ấy thường đổi lời cầu nhẹ nhàng hơn, vì họ biết mình đang cầu cho điều gì có thật.
Cầu tiếp hay dừng lại: vài câu tự hỏi
Việc đi lễ còn giúp mình bình tâm không? Nếu sau mỗi lần thắp hương, đi lễ, bạn thấy lòng nhẹ hơn, cứ giữ. Nếu mỗi lần đi về lại thêm hoảng, thêm tự trách, đó là dấu hiệu nên thay đổi cách làm.
Việc đi lễ có lấy mất thời gian ở bên người thân không? Khi người bệnh nặng, mỗi ngày bên họ đều quý. Đi lễ nhiều nơi xa xôi có khi lấy mất chính những ngày ấy. Một nén hương ở nhà, một lời cầu thầm bên giường có thể thay.
Việc đi lễ có làm tài chính gia đình kiệt quệ không? Lễ vật, đi lại, công đức, "lễ cầu" ở nhiều nơi cộng lại thành khoản lớn. Nếu khoản ấy cạnh tranh với tiền thuốc, tiền ăn của người chăm, nên dừng lại và bàn với cả nhà.
Mình đang cầu cho người thân hay đang trốn tránh điều sắp đến? Có khi đi lễ liên tục là cách để không phải ngồi nghe bác sĩ nói tin xấu, không phải nói chuyện khó với người bệnh. Nhận ra điều ấy không phải để tự trách, mà để dành chỗ cho những cuộc nói chuyện cần có.
Lúc tuyệt vọng là lúc dễ bị lợi dụng nhất
Khi bệnh viện nói đã làm hết cách, khi người thân mất tích chưa tìm thấy, gia đình dễ tìm đến bất cứ ai hứa hẹn. Đây cũng là lúc những lời mời đáng ngờ xuất hiện nhiều nhất: người tự xưng có khả năng "cứu" người bệnh qua lễ, người nhận làm lễ cầu qua mạng với giá cao, người khuyên đưa người bệnh ra khỏi viện để chữa bằng cách khác.
Những dấu hiệu cần dừng lại: hứa chắc chắn khỏi bệnh hoặc tìm thấy người; đòi tiền lớn, đòi trả trước; khuyên bỏ thuốc, bỏ điều trị; doạ nếu không làm thì người thân sẽ gặp hoạ; yêu cầu giữ bí mật với người khác trong nhà. Một người thật lòng muốn giúp sẽ không đặt điều kiện như vậy.
Nếu muốn có thêm ý kiến y khoa, hãy hỏi thêm bác sĩ ở một cơ sở khác. Nếu muốn có chỗ dựa tinh thần, hãy tìm đến chùa, nhà thờ, cộng đồng quen thuộc của gia đình — những nơi thường không thu tiền để cho người ta cầu. Chuyên mục cầu xin tỉnh táo trên trang có bài riêng về khấn thuê, lễ thuê.
Khi nỗi lo, nỗi buồn cần người giúp
Lo lắng khi người thân gặp chuyện, buồn khi người thân mất là phản ứng bình thường. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy nỗi lo hay nỗi buồn đã vượt quá sức một người tự gánh: mất ngủ kéo dài nhiều tuần, bỏ ăn, không làm được việc thường ngày, cứ nghĩ đi nghĩ lại một chuyện, cảm thấy mọi thứ vô nghĩa, có ý nghĩ làm hại bản thân.
Lúc ấy, lời cầu vẫn có thể là một chỗ dựa, nhưng không đủ. Hãy nói với một người thân tin cậy, gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nhiều bệnh viện có khoa tâm thần, đơn vị tâm lý lâm sàng; nhiều trường học có phòng tư vấn tâm lý học đường cho học sinh, sinh viên. Nhờ giúp đỡ không phải là yếu đuối, cũng không phải là thiếu niềm tin.
Nếu bạn nhận thấy một người trong nhà có những dấu hiệu ấy — người mẹ vừa mất con, người con thi trượt mấy ngày không ra khỏi phòng, người vợ có chồng gặp nạn — hãy ở bên họ, hỏi han trực tiếp, và giúp họ tìm đến người có chuyên môn. Đừng chỉ khuyên họ đi lễ thêm.
Người đang chăm người khác cũng cần để ý chính mình. Người mẹ chăm con bệnh nặng, người vợ chăm chồng nhiều tháng thường gục sau cùng, khi mọi việc đã xong. Biết trước điều ấy để nhờ giúp sớm là một cách thương chính mình.
Trẻ con trong nhà khi lời cầu không thành
Trẻ nhỏ thường cầu theo cách rất thẳng: "Con xin cho ông khỏi bệnh." Khi ông không khỏi, trẻ có thể kết luận rằng mình cầu chưa đủ, mình không ngoan nên không được, hoặc lời cầu là vô ích và người lớn đã nói dối. Những suy nghĩ ấy trẻ ít khi nói ra nhưng có thể theo trẻ khá lâu.
Người lớn nên chủ động nói với trẻ, bằng lời đơn giản: ông bị bệnh rất nặng, các bác sĩ đã cố gắng, không phải tại con hay tại ai cả. Lời cầu của con làm ông vui và làm cả nhà ấm lòng, nhưng lời cầu không quyết định bệnh khỏi hay không. Với trẻ lớn hơn, có thể để trẻ hỏi và trả lời thật những gì mình biết.
Nếu trẻ tự trách, khóc nhiều, sợ hãi, thu mình kéo dài sau chuyện buồn, hãy nói với thầy cô và tìm sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý trẻ em. Đừng để trẻ một mình với câu hỏi "có phải tại con không".
Lời cảm ơn vẫn có chỗ, kể cả khi việc không thành
Nhiều gia đình, sau một chuyện buồn, vẫn giữ một nén hương cảm ơn: cảm ơn vì người thân đã được chữa trị tận tình, vì những ngày cuối cả nhà được ở bên nhau, vì người đi xa gặp nạn nhưng đã được đưa về. Lời cảm ơn ấy không phủ nhận nỗi đau; nó chỉ nhắc rằng giữa chuyện buồn vẫn có những điều đáng trân trọng.
Nếu gia đình có nếp tạ lễ mà việc không thành, nhiều người băn khoăn có nên tạ không. Theo cách hiểu phổ biến, tạ là cảm ơn cho sự che chở trong suốt thời gian qua, không chỉ cho kết quả cuối. Làm hay không là tuỳ gia đình, và nếu làm thì làm vừa sức. Chuyên mục lễ tạ trên trang có bài riêng.
Và nếu bạn chưa thể cảm ơn, chưa thể đứng trước bàn thờ mà không thấy giận, cũng không sao. Nỗi giận, nỗi thất vọng sau một mất mát là chuyện của con người. Cho mình thời gian. Lời cầu có thể quay lại sau, theo một cách khác.
Câu hỏi thường gặp
Cầu nhiều mà người thân vẫn mất, có phải do mình cầu sai không?
Không. Bệnh tật và cái chết phụ thuộc vào rất nhiều điều nằm ngoài lời cầu của bất kỳ ai. Nhiều người tu hành cũng không coi lời cầu là cuộc trao đổi mà làm đủ thì được. Tự trách chỉ làm bạn thêm đau. Hãy cho mình thời gian để buồn và tìm người ở bên.
Có nên đi xem bói xem vì sao cầu không được không?
Trang này không khuyên làm vậy. Lúc buồn và tuyệt vọng, lời bói dễ thêm một lớp dằn vặt, hoặc dẫn tới những khoản chi cho lễ giải hạn. Nếu bạn cần hiểu chuyện gì đã xảy ra với người thân, hãy hỏi bác sĩ, người có chuyên môn. Nếu cần chỗ dựa, tìm đến người thân, nơi thờ tự quen thuộc.
Đã hứa tạ lễ to nếu người thân khỏi, giờ người thân mất thì sao?
Lời hứa ấy gắn với điều kiện đã không xảy ra. Nhiều người lớn tuổi cho rằng không cần lo về lời hứa ấy. Nếu gia đình muốn, có thể thắp nén hương cảm ơn sự che chở trong thời gian qua, vừa sức. Không ai bị bắt buộc phải làm lễ khi đang trong tang.
Người nhà trách mình vì không kiêng, không đi lễ nên mới có chuyện, phải làm sao?
Những lời trách ấy thường đến từ nỗi đau của chính người trách. Không cần tranh luận ngay lúc ấy. Khi mọi người bình tĩnh hơn, có thể nhờ một người lớn tuổi được kính trọng trong nhà nói chuyện. Nếu lời trách làm bạn tổn thương kéo dài, hãy tìm người để chia sẻ.
Có nên tiếp tục đi lễ khi người thân bệnh nặng không còn chữa được không?
Nếu đi lễ giúp bạn bình tâm, cứ giữ, nhưng nên ưu tiên thời gian ở bên người bệnh. Lời cầu lúc này có thể đổi thành xin cho người bệnh bớt đau, được ra đi nhẹ nhàng. Hỏi bác sĩ về chăm sóc giảm nhẹ để người bệnh được chăm sóc tốt nhất.
Khi nào nỗi buồn sau mất mát cần gặp chuyên gia?
Khi bạn mất ngủ, bỏ ăn kéo dài nhiều tuần, không làm được việc thường ngày, thấy mọi thứ vô nghĩa hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc ấy hãy nói với người thân và tìm bác sĩ, chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm người giúp ngay.