Phụ nữ mang thai vẫn có thể đi chùa, đi lễ đền; phần lớn nơi thờ tự không có lệ nào ngăn thai phụ vào lễ, và nhiều gia đình còn đưa người mang bầu đến chùa để cầu cho mẹ tròn con vuông. Điều đáng tính hơn kiêng kỵ là sức khoẻ: leo dốc, chen đông, khói hương, đứng hay quỳ lâu. Mỗi giai đoạn thai kỳ có những rủi ro riêng, và ý kiến của bác sĩ đang theo dõi thai cho bạn quan trọng hơn mọi lời khuyên truyền miệng.
Bài này đi qua những điều dân gian hay dặn bà bầu khi đi lễ, chuyện nào thuộc về niềm tin, chuyện nào thật ra là lời nhắc giữ an toàn, rồi gợi ý cách chọn nơi, chọn giờ, chuẩn bị đồ, và cách lễ khi bụng đã lớn. Cuối bài là những dấu hiệu nên ở nhà và đi khám thay vì đi lễ.
Dân gian dặn bà bầu những gì khi đi lễ
Kiêng kỵ quanh thai phụ trong văn hoá Việt rất nhiều, nhưng phần nói thẳng về đi chùa thì ít. Theo quan niệm của nhiều người, thai phụ đi chùa, đi đền để cầu an là việc tốt; điều được dặn nhiều hơn là tránh những nơi gắn với tang ma, như đám ma, nghĩa trang, đi viếng người mất, và tránh những chỗ chen lấn. Có gia đình kiêng bà bầu đi lễ hội lớn đầu năm, kiêng ngồi ở bậc cửa, kiêng đi một mình đến nơi vắng.
Nhìn kỹ thì không ít lời kiêng có gốc rễ rất thực tế. Đám đông chen lấn dễ va vào bụng; nghĩa trang thường xa, đường đất, nắng gió; ngồi bậc cửa nơi người qua lại dễ bị vấp phải; đi một mình đến nơi vắng thì lỡ có chuyện không ai giúp. Người xưa không nói bằng ngôn ngữ y khoa, nhưng nhiều điều họ dặn trùng với những gì bác sĩ ngày nay vẫn nhắc.
Cũng có những lời kiêng không có lý do rõ ràng, như kiêng thai phụ nhìn tượng có gương mặt dữ ở một số đền, hay kiêng bước qua dây, qua lửa trong khuôn viên nơi thờ. Giữ hay không là tuỳ niềm tin của bạn và gia đình. Điều không nên là để những lời doạ kiểu "đi lễ sai chỗ sẽ ảnh hưởng đến con" làm mình lo lắng suốt thai kỳ; không có cơ sở nào cho những lời như vậy.
Đi lễ theo từng giai đoạn thai kỳ
Bảng dưới là những điểm thường được nhắc khi thai phụ tính chuyện đi xa, đứng lâu, đến nơi đông. Đây là thông tin chung; lịch khám và lời dặn riêng của bác sĩ theo dõi thai cho bạn luôn đứng trước.
| Giai đoạn | Cơ thể thường thế nào | Chuyện cần tính khi đi lễ |
|---|---|---|
| Ba tháng đầu | Hay buồn nôn, mệt, nhạy cảm với mùi | Mùi hương trầm, khói nhang dễ gây khó chịu; chọn giờ vắng, đứng gần cửa thoáng |
| Ba tháng giữa | Nhiều người thấy dễ chịu nhất | Thời điểm thường thuận cho một chuyến đi lễ gần; vẫn tránh leo núi dốc, chen hội |
| Ba tháng cuối | Bụng lớn, khó giữ thăng bằng, dễ phù chân, chuột rút | Tránh bậc cao, đường dốc, đi xa nhà, nơi xa cơ sở y tế |
| Tuần gần ngày sinh | Có thể chuyển dạ bất cứ lúc nào | Nhiều gia đình chọn cầu ở nhà hoặc nhờ người thân đi lễ hộ |
Nếu thai được bác sĩ xếp vào nhóm cần theo dõi đặc biệt, như doạ sinh non, nhau tiền đạo, huyết áp cao, thì câu hỏi có nên đi lễ cần được hỏi thẳng bác sĩ trước khi bàn đến chuyện kiêng kỵ.
Những chỗ dễ gặp rủi ro ở nơi thờ tự
Bậc đá và đường dốc. Nhiều đền, chùa nằm trên núi, trên đồi, có hàng trăm bậc đá mòn, trơn khi trời ẩm. Đây là nguy cơ ngã lớn nhất với thai phụ. Nếu có lối đi xe hay đường thoải hơn, chọn lối đó; nếu không, cân nhắc lễ ở chân núi.
Đám đông mùa lễ hội. Những ngày rằm, mùng một, dịp đầu năm, sân đền chùa có khi chật kín người. Bị xô đẩy, đứng chen trong nắng lâu đều không tốt. Đi vào ngày thường, giờ sáng sớm là cách đơn giản nhất.
Khói hương trong gian kín. Gian thờ nhỏ, ít cửa, đốt nhiều hương cùng lúc có thể làm người đang mang thai chóng mặt, khó thở. Thắp hương xong thì ra ngoài, không cần ở lâu trong gian đầy khói.
Đứng và quỳ lâu. Dự khoá lễ dài, quỳ lạy nhiều lần có thể gây mỏi lưng, tê chân, chóng mặt khi đứng dậy. Ngồi ghế, đứng chắp tay đều là cách lễ được chấp nhận.
Đường xa và ăn uống dọc đường. Chuyến đi lễ xa nhiều giờ trên xe, ăn ở hàng quán không rõ vệ sinh dễ gây mệt và rối loạn tiêu hoá. Mang theo nước, đồ ăn nhẹ, và tính trước điểm dừng có nhà vệ sinh.
Chuẩn bị cho một buổi đi lễ nhẹ nhàng
Nếu bác sĩ không có lời dặn nào ngăn và bạn thấy khoẻ, một buổi đi lễ gần nhà có thể chuẩn bị theo các bước sau:
- Chọn nơi gần, đường bằng, có chỗ ngồi nghỉ; để những nơi phải leo núi, đi thuyền, đi xa lại sau khi sinh.
- Chọn ngày thường, đi buổi sáng, tránh rằm, mùng một và mùa lễ hội.
- Luôn có người đi cùng, biết bạn đang ở tuần thai thứ bao nhiêu và biết đường đến cơ sở y tế gần nhất.
- Mang theo sổ khám thai, nước uống, đồ ăn nhẹ, khăn, áo khoác mỏng, giày đế bằng chống trơn.
- Mặc đồ rộng, kín đáo, dễ đứng lên ngồi xuống; không cần mặc áo dài bó nếu thấy khó chịu.
- Lễ vật gọn nhẹ để người đi cùng xách giúp; thai phụ không nên mang vác nặng.
- Ở lại ngắn, nghe cơ thể: mệt, khát, chóng mặt là lúc nên về.
Lễ thế nào khi bụng đã lớn
Nhiều thai phụ lo rằng không quỳ lạy được thì lễ "không đủ". Thực tế, chắp tay đứng thẳng, cúi đầu ba lần là cách vái được nhiều người dùng, đặc biệt với người lớn tuổi, người đau khớp. Ở chùa, có thể ngồi trên ghế hoặc trên đệm, chắp tay, cúi đầu. Không có lệ chung nào bắt thai phụ phải lạy đủ số.
Nếu muốn quỳ, đặt một tay lên ghế hay bậc thấp để đỡ khi xuống và khi đứng lên, làm chậm, có người đứng bên cạnh. Tránh ngồi xổm lâu và cúi gập người sâu. Khi dự khoá tụng kinh, chọn chỗ ở rìa hay ở cuối để dễ đứng dậy đi lại mà không làm phiền người khác.
Về lời cầu, nhiều người mẹ nói với các vị trên ban thờ đúng như nói với người thân: tên mình, tên chồng, tháng sinh dự kiến, mong mẹ khoẻ, con khoẻ, ngày sinh suôn sẻ. Không cần bài khấn riêng hay sớ mua sẵn. Cầu như vậy giúp lòng yên, còn việc giữ cho mẹ con khoẻ vẫn nằm ở lịch khám thai, ăn uống, nghỉ ngơi và lời dặn của bác sĩ.
Một số gia đình muốn xin cho thai phụ làm lễ cầu an ở chùa. Bạn có thể hỏi văn phòng chùa xem nơi đó có nhận ghi tên cầu an không và cách làm ra sao; không cần mua thêm dịch vụ gì ở ngoài cổng.
Đi lễ theo đoàn và đi lễ xa khi đang mang thai
Nhiều thai phụ đi lễ không phải vì tự mình muốn, mà vì cơ quan tổ chức chuyến đi đầu năm, hay đại gia đình rủ nhau đi lễ một chuyến dài ngày qua nhiều tỉnh. Lịch của đoàn thường dày: dậy sớm, ngồi xe nhiều giờ, mỗi điểm dừng chỉ kịp lễ vội rồi lên xe, ăn trưa ở quán đông. Với người đang mang thai, nhịp này mệt hơn nhiều so với một buổi đi chùa gần nhà.
Trước khi nhận lời, bạn có thể hỏi trưởng đoàn lịch cụ thể: đi bao nhiêu điểm, có điểm nào phải leo núi, đi thuyền, đi bộ xa không, nghỉ đêm ở đâu. Nếu có thể, chỉ đi một phần chặng, ngồi chờ ở điểm có chỗ nghỉ khi đoàn lên núi, hoặc xin không đi lần này. Không ai đánh giá lòng thành của bạn qua số điểm đã đến.
Ngồi xe lâu thì cứ một đến hai giờ nên xuống đi lại vài phút cho máu lưu thông, uống đủ nước, đi vệ sinh khi cần thay vì nhịn. Mang theo sổ khám thai và biết tên bệnh viện lớn ở những nơi đoàn đi qua. Ở chặng cuối thai kỳ, nhiều bác sĩ khuyên hạn chế đi xa nhà; điều này bạn nên hỏi trực tiếp ở lần khám trước chuyến đi.
Người đi cùng thai phụ nên để ý gì
Người chồng, mẹ chồng hay bạn bè đi cùng có thể làm buổi lễ dễ hơn rất nhiều cho người mang bầu. Vài việc nhỏ mà hữu ích:
- Đi trước nửa bước khi lên bậc, đi sau nửa bước khi xuống, để đỡ kịp nếu thai phụ trượt chân.
- Xách hết lễ vật, túi đồ; thai phụ chỉ cầm hương nếu muốn.
- Tìm chỗ ngồi râm mát ngay khi đến nơi, giữ chỗ trong lúc thai phụ đi lễ.
- Đứng chắn phía ngoài khi sân đông, không để người khác va vào bụng.
- Nhắc uống nước, ăn nhẹ, và chủ động đề nghị về khi thấy thai phụ mệt.
- Không nhắc đi nhắc lại những lời kiêng kỵ làm thai phụ lo thêm.
Một buổi đi lễ êm, có người lo chu đáo, thường để lại cho người mẹ cảm giác được che chở, và đó cũng là điều nhiều gia đình mong có được khi cùng nhau đi cầu cho đứa trẻ sắp ra đời.
Khi nào nên ở nhà, và cầu ở nhà thế nào
Có những lúc chuyện đi lễ nên gác lại hoàn toàn. Nếu thai phụ có một trong các dấu hiệu dưới đây, việc cần làm là liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế, không phải lên đường:
- Ra máu âm đạo, ra nước, đau bụng từng cơn.
- Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, phù mặt hoặc phù tay chân tăng nhanh.
- Thai máy ít hơn hẳn so với thường ngày ở giai đoạn đã cảm nhận được thai máy.
- Sốt, nôn nhiều, không ăn uống được.
- Bác sĩ đã dặn hạn chế đi lại, nằm nghỉ, hoặc không đi xa.
Ở nhà vẫn cầu được. Nhiều gia đình thắp hương bàn thờ gia tiên, cả nhà cùng đứng, người chồng hay mẹ chồng khấn thay. Cũng có thể nhờ người thân đi lễ hộ, ghi rõ tên tuổi thai phụ để người đi nói cho đúng. Điều quan trọng là thai phụ được nghỉ ngơi và yên tâm rằng ở nhà không có nghĩa là thiếu lòng thành.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu có được thắp hương không?
Không có lệ chung nào cấm thai phụ thắp hương. Điều nên lưu ý là khói: thắp xong thì lùi ra chỗ thoáng, không đứng lâu trong gian thờ kín, nhất là ba tháng đầu khi dễ buồn nôn. Nhiều nhà để người khác thắp thay nếu thai phụ thấy khó chịu.
Bà bầu có nên đi lễ đầu năm ở những nơi rất đông không?
Nếu đã tính đi, nên chọn ngày khác ngoài cao điểm, giờ sáng sớm và nơi gần nhà. Lễ hội đông người có nguy cơ chen lấn, vấp ngã, ngộp khói và mệt do đứng lâu. Nhiều gia đình chọn cầu ở nhà hoặc đi lễ sau khi sinh.
Mang thai có leo núi đi chùa được không?
Leo nhiều bậc đá dốc là việc dễ gây ngã và mệt, càng về cuối thai kỳ càng khó giữ thăng bằng. Nếu nơi đó có cáp treo hay lối xe, bạn vẫn nên hỏi bác sĩ trước. Khi phân vân, lễ ở chân núi hoặc đổi sang nơi gần hơn là lựa chọn an toàn.
Thai phụ có được đi viếng, đi đám tang không?
Nhiều gia đình kiêng việc này theo tục xưa. Nếu là người thân rất gần và bạn muốn đi, có thể đến viếng ngắn, đứng nơi thoáng, tránh lúc đông và tránh theo ra nghĩa trang đường xa. Đây là lựa chọn của bạn và gia đình.
Có cần làm lễ cầu an riêng cho thai nhi không?
Không bắt buộc. Một số chùa nhận ghi tên cầu an cho thai phụ, bạn có thể hỏi văn phòng chùa. Không nên mua lễ, mua sớ đắt tiền từ người mời chào ngoài cổng. Lời cầu ở nhà, cùng việc khám thai đều đặn, là đủ để nhiều gia đình thấy yên tâm.
Đi lễ về thấy đau bụng thì có phải do phạm gì không?
Đau bụng khi mang thai cần được xem là dấu hiệu sức khoẻ, không phải chuyện phạm hay không phạm. Hãy nghỉ ngơi và liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế nếu đau tăng, đau từng cơn, hoặc kèm ra máu, ra nước.