Theo nếp của nhiều gia đình, việc cầu không thành vẫn có thể đi tạ: không phải để cảm ơn kết quả, mà để khép lại lời cầu đã nói, nhận phần mình và bình tâm bước sang việc khác. Đây là việc tuỳ lòng, không có nơi thờ tự đàng hoàng nào bắt buộc hay trách người không đến.
Bài này dành cho những người đang ở phía bên kia của lời cầu: con thi trượt, việc làm ăn đổ vỡ, mong con mãi chưa có, hay đau nhất là người thân đã không qua khỏi. Bài nói vì sao một số người thấy cần quay lại, lời tạ lúc buồn thường nói những gì, những lời đồn nên gạt sang một bên, và khi nào nỗi buồn cần nhiều hơn một lần đi lễ.
Vì sao nhiều người vẫn quay lại khi lời cầu không thành
Nghe thì có vẻ lạ: cầu không được thì tạ cái gì? Nhưng với nhiều người lớn tuổi, lời cầu là một lời đã nói ra, và lời đã nói ra thì cần được khép lại, dù kết quả ra sao. Họ quay lại không phải để cảm ơn chuyện trượt hay chuyện mất, mà để nói rằng mình đã biết kết quả, mình nhận, và mình xin thôi treo lòng ở chuyện ấy.
Lần quay lại đó cũng là lời cảm ơn cho những gì đã có trong suốt thời gian chờ đợi: có một nơi để đến khi lo, có chỗ để đặt nỗi sợ, có những phút yên lặng giữa những ngày rối bời. Nhiều người kể rằng chính những lần đi lễ ấy giúp họ đứng vững để chăm người bệnh, để động viên con ôn thi. Lời tạ là lời ghi nhận những điều ấy.
Với người khác, quay lại là cách đối diện. Không đi thì nơi ấy trở thành một chỗ mình né tránh, một kỷ niệm buồn treo lơ lửng. Đi một lần, đứng lặng, nói vài câu, rồi về, có người thấy như đặt được một hòn đá xuống. Không phải ai cũng cần làm vậy, và không ai nên bị ép làm vậy.
Những lời đồn nên gạt sang một bên
"Không thành là do lễ thiếu." Đây là lời hay được người bán lễ, người mời làm sớ nói ra, kèm lời gợi ý làm lễ to hơn. Không có căn cứ nào cho thấy kết quả một kỳ thi hay một ca bệnh phụ thuộc vào mâm lễ. Lời này chỉ làm người đang buồn thêm day dứt.
"Không thành là do không thành tâm." Câu này đổ lỗi cho chính người đã lo lắng nhiều nhất. Người mẹ ngồi trực bên giường bệnh hàng tuần, người cha chở con đi thi từ sáng sớm, không ai thiếu thành tâm cả.
"Cầu không được mà không tạ thì lần sau càng xui." Đây là lời doạ thuần tuý, không có trong lời dạy của nhà chùa hay quy định của nơi thờ nào. Tạ hay không là việc tuỳ lòng.
"Phải làm lễ giải mới hết." Lời mời làm lễ giải, dâng sao, viết sớ sau một biến cố là kịch bản quen thuộc của dịch vụ trục lợi. Người đang đau buồn là đối tượng dễ bị nhắm tới; nên có người thân đi cùng khi phải quyết định chi tiêu.
"Cầu không được là nơi ấy không linh." Bài này không bàn chuyện nơi nào linh hay không. Nhưng cách nghĩ ấy dễ đẩy người ta chạy từ nơi này sang nơi khác, tốn kém và mệt mỏi, trong khi điều cần lúc ấy là nghỉ ngơi và tính bước tiếp theo.
Khi nào chưa nên vội đi tạ
Khi nỗi đau còn quá mới. Ngay sau một mất mát lớn, nhiều người chưa đủ sức đối diện nơi mình từng đến cầu. Đi lúc ấy dễ thành một lần khóc trước đông người, kiệt sức hơn là nhẹ lòng. Đợi vài tuần, vài tháng không có gì sai.
Khi đang bị người khác giục. Nếu bạn muốn đi chỉ vì một người lạ hay một người bán lễ bảo phải tạ ngay, hãy dừng lại. Lời tạ có ý nghĩa khi xuất phát từ lòng mình, không phải từ áp lực.
Khi gia đình đang bất đồng. Có khi bố mẹ muốn đi, con không muốn; vợ muốn tạ, chồng thấy không cần. Tạ trong lúc cả nhà đang căng thẳng dễ thành dịp cãi vã. Người muốn đi có thể đi một mình, lặng lẽ, không cần kéo cả nhà theo.
Khi sức khoẻ không cho phép. Người vừa trải qua chuyện buồn thường mất ngủ, ăn kém. Đi xa, leo dốc, đứng lâu lúc ấy dễ ngã bệnh. Tạ ở nhà hoặc nhờ người thân đi thay trước.
Khi việc vẫn chưa ngã ngũ. Có những việc tưởng đã hỏng nhưng còn cơ hội, như xét tuyển bổ sung, một đợt điều trị mới. Chưa cần khép lời cầu khi chính mình còn đang cố gắng.
Lời tạ lúc buồn thường nói những gì
Lời tạ khi việc không thành không có khuôn mẫu, càng không nên có bài khấn sẵn. Dưới đây là những ý nhiều người đã nói, bạn chọn điều đúng với lòng mình.
- Báo rằng mình đã biết kết quả, nói thẳng điều đã xảy ra mà không cần giấu.
- Cảm ơn vì những ngày qua đã có nơi để đến, để lòng được yên phần nào.
- Nói rằng mình nhận phần mình, xin khép lại lời cầu trước.
- Với người đã mất: nói lời tiễn, cảm ơn vì những năm tháng đã có người ấy.
- Xin cho mình đủ bình tâm để làm những việc tiếp theo: chọn hướng học khác, thu xếp việc nhà, chăm lo người còn lại.
- Không cần nói gì cả: nhiều người chỉ đứng lặng, chắp tay, rồi về. Như vậy cũng là một lời tạ.
Điều đáng tránh là biến lời tạ thành lời trách, hoặc thành lời cầu mới quá vội vàng. Thường thì người ta cần một khoảng nghỉ giữa lời cầu cũ đã khép và lời cầu mới.
Từng tình huống: nên tạ thế nào cho nhẹ
Mỗi chuyện không thành có sức nặng khác nhau. Bảng dưới gợi ý cách nhiều gia đình đã làm; không có ô nào là bắt buộc.
| Tình huống | Cách tạ nhiều nhà chọn | Điều cần nhớ |
|---|---|---|
| Con thi trượt | Cha mẹ đi tạ, hỏi ý con có muốn đi không | Đừng nói trước mặt con rằng "lễ chưa đủ"; nói về hướng đi tiếp |
| Việc làm ăn không thành | Tạ ở nhà, gộp vào lễ tạ cuối năm | Tránh vay mượn thêm để làm lễ; tính lại việc làm ăn với người có chuyên môn |
| Mong con chưa có | Nhiều cặp không tạ, tạm dừng đi cầu | Theo dõi với bác sĩ hiếm muộn; đi lễ không thay việc khám |
| Người thân không qua khỏi | Thường để sau tang lễ, khi gia đình đã bình tâm | Giọng nhẹ, không ai được trách ai; việc cúng sau tang theo nếp nhà |
| Việc kéo dài chưa rõ kết quả | Chưa cần tạ; có thể quay lại nói rằng mình vẫn đang chờ | Đừng để việc chờ đợi thành chuỗi đi lễ liên tục, tốn sức |
Trong những tình huống nặng nề như mất người thân hay chờ con lâu năm, có nhà chọn không đi tạ mà để thời gian làm phần việc của nó. Đó cũng là một lựa chọn đáng tôn trọng.
Ví dụ giả định: một lần tạ sau kỳ thi trượt
Ví dụ giả định: bác Thu đầu năm đến một ngôi chùa gần nhà cầu cho cháu nội thi đỗ vào trường chuyên. Cháu trượt, buồn mấy ngày không ra khỏi phòng. Bác vẫn muốn đi tạ theo nếp, nhưng không biết nói gì, cũng sợ cháu nghĩ bà đi vì tiếc.
Bác chọn một buổi sáng ngày thường, đi một mình, mang theo nén hương. Bác nói rằng cháu đã cố gắng, kết quả chưa như mong, bà xin khép lại lời cầu đầu năm, cảm ơn vì mấy tháng qua bà có chỗ để đến cho đỡ lo, và xin cho cháu bình tâm vào trường khác học cho tốt. Về nhà, bác không nhắc chuyện đi lễ, chỉ hỏi cháu thích ăn gì và rủ cháu đi xem trường mới.
Trong ví dụ này, lần tạ là việc của người bà, phục vụ lòng bà. Đứa cháu không phải gánh thêm cảm giác có lỗi với ai. Đó là cách nhiều người lớn tuổi khéo léo giữ nếp của mình mà không đặt thêm áp lực lên con cháu đang buồn.
Nếu một ngày nào đó đứa cháu hỏi bà đã đi tạ chưa, bà có thể kể lại nhẹ nhàng: bà đi để cảm ơn vì cả nhà đã cùng cháu qua một kỳ thi, chứ không phải vì tiếc kết quả. Cách kể ấy giúp đứa trẻ hiểu rằng trong mắt người lớn, công sức và sự bình an của con quan trọng hơn tấm giấy báo trúng tuyển. Bài học đó nhiều khi đáng giá hơn chính kỳ thi.
Khi nỗi buồn cần nhiều hơn một lần đi lễ
Đi lễ giúp nhiều người thấy yên lòng hơn, nhưng có những nỗi buồn không thể khép lại bằng một nén hương. Mất người thân, đặc biệt là mất đột ngột, mất con, hay một thất bại lớn trong cuộc sống, có thể để lại những tháng ngày rất nặng nề. Nếu bạn hoặc người thân kéo dài tình trạng mất ngủ, không muốn ăn, không muốn gặp ai, thấy mọi thứ vô nghĩa, đó là lúc cần nhiều hơn những chuyến đi lễ.
Nói chuyện với người thân, bạn bè tin cậy là bước đầu tiên. Nếu nỗi buồn không vơi sau nhiều tuần, hoặc có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; nhiều bệnh viện có khoa tâm thần, tâm lý, một số nơi có đường dây hỗ trợ. Đây không phải là dấu hiệu yếu đuối hay thiếu đức tin; nhiều người giữ lễ chùa đều đặn vẫn tìm đến bác sĩ khi cần.
Ở chùa, nhiều vị sư cũng sẵn lòng ngồi nghe người đang đau buồn, và có chùa tổ chức những buổi sinh hoạt cho người mất người thân. Nếu đó là nơi bạn thấy gần gũi, hỏi trực tiếp các vị ở đó. Lời cầu, lời tạ và sự giúp đỡ của người có chuyên môn có thể cùng tồn tại; không cần chọn một bỏ một.
Câu hỏi thường gặp
Thi trượt rồi có nên đi tạ nơi đã cầu không?
Tuỳ gia đình. Nhiều người lớn tuổi vẫn đi để khép lời cầu, nói rằng con đã cố gắng và xin cho con bình tâm chọn hướng khác. Nếu đi, không nên ép con đi cùng khi con đang buồn, và tránh nói những câu khiến con nghĩ mình làm mọi người thất vọng.
Người thân mất rồi, lời cầu cho người ấy có cần tạ không?
Đây là việc rất riêng. Nhiều gia đình đợi qua tang lễ, khi lòng đã bình tâm, mới quay lại nơi đã cầu để nói lời tiễn và khép lại. Có gia đình không đi. Không có nếp nào trách người đang chịu tang vì chưa đi tạ.
Có ai bảo phải làm lễ giải vì cầu không được, có nên làm?
Nên thận trọng. Lời khuyên làm lễ giải sau một chuyện buồn, nhất là khi kèm khoản tiền lớn và lời giục làm gấp, là kịch bản quen thuộc của dịch vụ trục lợi. Hãy bàn với người thân trước, hỏi người trông coi chính thức của nơi thờ nếu cần.
Cầu nhiều năm chưa được, có nên đổi nơi khác cầu không?
Bài này không bàn chuyện nơi nào linh hơn. Với những việc như mong con hay chữa bệnh lâu năm, điều quan trọng là theo dõi với bác sĩ chuyên khoa. Đi lễ có thể giúp lòng yên, nhưng chạy qua quá nhiều nơi dễ khiến cả nhà mệt và tốn kém.
Không đi tạ khi việc không thành thì có bị gì không?
Không có nơi thờ tự đàng hoàng nào đặt ra lệ phải tạ khi việc không thành. Lời doạ "không tạ thì xui" không có căn cứ. Đi hay không là việc tuỳ lòng, tuỳ lúc bạn thấy mình sẵn sàng.
Đi lễ mà vẫn thấy buồn kéo dài thì nên làm gì?
Nên nói chuyện với người thân, bạn bè tin cậy. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, chán ăn, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Việc này không mâu thuẫn với niềm tin hay thói quen đi lễ của bạn.