Khi người thân khỏi bệnh, qua một ca mổ bình an hay sinh nở mẹ tròn con vuông, nhiều gia đình đi tạ lễ ở nơi đã cầu, hoặc nói lời tạ trước bàn thờ ở nhà. Điều quan trọng là chọn lúc tạ hợp với sức khoẻ: người vừa ốm dậy, người vừa mổ, sản phụ chưa hồi phục không nên vội đi xa, đi đông; người nhà đi tạ thay trước, người được cầu đi sau khi đã khoẻ.
Bài này nói về lần tạ sau những ngày lo lắng nhất của một gia đình. Nó cũng nhắc một điều nhiều người dễ quên trong lúc mừng: người đã trực tiếp chữa, mổ, đỡ đẻ là bác sĩ, điều dưỡng, nữ hộ sinh; lời cảm ơn họ cũng cần được nói ra. Bài không cho rằng khỏi bệnh là nhờ lễ, và mọi chuyện về sức khoẻ sau khi ra viện vẫn cần nghe theo hướng dẫn của bác sĩ.
Lời cầu cho người ốm và lời tạ sau đó
Những ngày người thân nằm viện là những ngày gia đình thấy mình bất lực nhất. Bác sĩ làm phần việc của bác sĩ, người nhà chỉ biết chờ, nấu cháo, thay nhau trực. Trong khoảng trống ấy, nhiều người đi chùa, đến đền hay thắp hương ở nhà, cầu cho ca mổ suôn sẻ, cho người thân qua khỏi. Lời cầu lúc đó là cách để người nhà giữ bình tĩnh, có chỗ đặt nỗi lo.
Khi người bệnh ra viện, cảm giác nhẹ nhõm thường đi kèm mong muốn được nói lời cảm ơn. Theo nếp của nhiều gia đình, lời cảm ơn ấy gửi tới nhiều nơi cùng lúc: tới nơi thờ đã nghe lời cầu, tới tổ tiên trên bàn thờ nhà mình, và tới những người đã trực tiếp chăm sóc người bệnh. Ba lời cảm ơn ấy không thay thế nhau.
Lễ tạ trong trường hợp này mang sắc thái rất riêng. Nó ít khi là một chuyến đi vui vẻ như sau kỳ thi; nhiều người đi tạ trong tâm thế còn mệt, còn nhớ những đêm không ngủ ở hành lang bệnh viện. Vì vậy lời tạ thường lắng, chậm, có khi kèm cả lời xin cho người bệnh tiếp tục hồi phục, cho những người còn nằm lại trong phòng bệnh cũng sớm qua khỏi.
Chọn lúc tạ hợp với sức khoẻ
Người vừa ra viện chưa nên đi xa. Sau một đợt bệnh nặng hay một ca mổ, cơ thể cần thời gian hồi phục. Đi lễ ở nơi xa, phải leo dốc, đứng lâu, chen chúc giữa khói hương có thể không hợp. Lịch đi lại nên hỏi bác sĩ điều trị, nhất là với người mổ bụng, mổ tim, mổ mắt.
Người nhà tạ thay trước. Cách phổ biến là người nhà đi tạ trước, nói rõ trong lời tạ rằng người được cầu đang dưỡng bệnh ở nhà. Khi người ấy đã khoẻ hẳn, có thể cùng cả nhà đi lại một lần nữa nếu muốn.
Tạ ở nhà trước, tạ ở nơi thờ sau. Nhiều gia đình thắp hương nói lời tạ trước bàn thờ gia tiên ngay khi người bệnh về đến nhà, rồi chờ dịp thuận tiện mới đi tạ ở đền chùa. Thứ tự này vừa nhanh vừa không làm người bệnh mệt.
Với sản phụ, chờ qua thời gian ở cữ. Mỗi vùng có nếp kiêng khác nhau về thời gian ở cữ; điều chắc chắn là người mẹ cần nghỉ ngơi và đi lại theo lời dặn của bác sĩ sản khoa. Câu hỏi mới sinh bao lâu thì đi lễ được đã có bài riêng trong trang.
Với người bệnh mạn tính, không cần chờ khỏi hẳn. Có những bệnh phải theo dõi lâu dài. Nhiều gia đình đi tạ sau một mốc như qua đợt điều trị, kết quả kiểm tra ổn định, coi đó là dấu mốc để cảm ơn, trong khi vẫn tiếp tục điều trị đều đặn.
Lời tạ sau những ngày lo lắng nên có những ý gì
Không có bài văn khấn nào bắt buộc. Nếu gia đình quen dùng văn khấn theo sách, bạn theo bản của nhà mình; nếu tự nói, những ý dưới đây là bố cục nhiều người dùng.
- Xưng tên, nơi ở; nói mình là gì của người bệnh, đến thay mặt cả nhà.
- Nhắc lại hôm trước đã đến cầu cho ai, vì việc gì.
- Kể ngắn: người ấy đã được bác sĩ mổ, điều trị, nay đã ra viện, đang hồi phục.
- Nói lời cảm ơn, nói rằng cả nhà đã qua được những ngày khó.
- Xin cho người ấy tiếp tục giữ gìn sức khoẻ, cả nhà sẽ chăm sóc chu đáo theo lời bác sĩ dặn.
- Nếu muốn, gửi một lời cho những người bệnh khác mà mình đã gặp ở bệnh viện.
Ý thứ năm có giá trị riêng: nó gắn lời tạ với việc thật. Người bệnh vừa ra viện cần uống thuốc đúng giờ, tái khám đúng hẹn, ăn uống theo chỉ dẫn. Lời tạ nhắc cả nhà rằng phần việc chăm sóc vẫn còn đang tiếp diễn.
Tạ ở nhà cùng người vừa khỏi bệnh
Với nhiều gia đình, lần tạ có ý nghĩa nhất lại diễn ra ở nhà, ngay trong những ngày người bệnh mới về. Người bệnh không phải đi đâu, chỉ cần ngồi hoặc đứng bên bàn thờ trong vài phút, cùng con cháu thắp một nén hương. Với người già, người vừa mổ, đây là cách vừa sức nhất để chính họ được nói lời cảm ơn của mình.
Nếu người bệnh còn yếu, không đứng lâu được, có thể kê ghế cho họ ngồi gần bàn thờ, để người nhà thắp hương thay rồi đưa họ chắp tay. Khói hương nên ít, cửa sổ mở thoáng; người vừa mổ phổi, người có bệnh hô hấp nên tránh hít khói nhiều. Nhiều gia đình chỉ thắp một nén hoặc dùng hương ít khói trong những ngày này.
Lần tạ ở nhà cũng là lúc cả nhà nói với nhau những điều thường ngại nói. Người con cảm ơn mẹ đã chăm bố suốt mấy tuần ở viện, người bệnh cảm ơn con cháu đã thay nhau trực đêm. Những lời ấy, nói ra trước bàn thờ, có sức nặng riêng mà bữa cơm thường ngày khó có.
Sau lần tạ ở nhà, câu chuyện quay về những việc thiết thực: lịch tái khám, thuốc men, chế độ ăn, ai đưa người bệnh đi kiểm tra. Lời cảm ơn và kế hoạch chăm sóc nên đi liền với nhau như thế.
Đặt đúng chỗ công của y bác sĩ
Một điều nên nói rõ với cả nhà, nhất là với người lớn tuổi: người bệnh khỏi là nhờ được chẩn đoán đúng, được mổ, được điều trị, được chăm sóc. Lời tạ ở nơi thờ là lời cảm ơn theo niềm tin của gia đình; nó không nên lấn át, càng không nên thay thế lòng biết ơn với những người đã trực tiếp làm việc đó.
Cảm ơn y bác sĩ có thể giản dị: một lời nói lúc ra viện, một tấm thiệp, một lá thư gửi khoa kể lại hành trình của người bệnh. Nhiều bệnh viện có hòm thư góp ý hay sổ cảm ơn; lời ghi nhận công khai giúp những người làm nghề thấy công việc vất vả của mình được nhìn thấy. Việc tạ ơn thầy thuốc theo nếp xưa và nay có những bài viết riêng; ở đây chỉ nhắc để lần tạ lễ của bạn được trọn.
Có một kiểu suy nghĩ nên tránh: cho rằng ca mổ suôn sẻ là nhờ lễ, rồi lần sau có bệnh lại chỉ lo đi cầu mà chậm đi khám. Lời tạ hay nhất là lời đi kèm một quyết tâm chăm lo sức khoẻ: khám định kỳ, uống thuốc đúng, nghe bác sĩ.
Tạ lễ khi mẹ tròn con vuông
Sinh nở là việc lớn trong mọi gia đình Việt. Trước ngày sinh, ông bà, cha mẹ hai bên thường cầu cho sản phụ khoẻ, em bé ra đời bình an; sau ngày sinh, chuyện tạ lễ được nhắc tới gần như ngay lập tức. Ở nhiều nhà, việc đầu tiên là thắp hương báo với tổ tiên rằng nhà có thêm một thành viên, cũng là lời tạ đầu tiên.
Lần tạ ở đền chùa, nơi đã đến cầu trong thai kỳ, thường để sau. Người đi tạ trước thường là bà nội, bà ngoại hoặc người chồng; mẹ và bé ở nhà. Khi mẹ đã khoẻ, bé đã cứng cáp, cả nhà có thể đi lại một lần, nhưng không nên vội đưa trẻ sơ sinh đến nơi đông người, nhiều khói hương. Những lễ riêng của em bé như cúng đầy cữ, đầy tháng có nếp riêng theo vùng, gia đình theo cách của mình.
Một điều tinh tế nên nhớ: không phải ca sinh nào cũng trọn vẹn như mong. Có em bé phải nằm lồng ấp, có sản phụ gặp biến chứng, có gia đình đã trải qua những lần mất mát trước đó. Khi đi tạ, lời tạ nên nói về điều nhà mình đã có được, không so sánh, không nói to chuyện vui ở nơi có thể có người đang đến cầu vì một ca sinh khó.
Ai đi tạ, đi lúc nào: gợi ý theo từng tình huống
Bảng dưới gom một số tình huống thường gặp. Đây là gợi ý theo cách nhiều gia đình đang làm, không phải quy định; mọi chuyện về lịch đi lại của người bệnh, sản phụ cần theo lời bác sĩ.
| Tình huống | Ai thường đi tạ trước | Khi nào người được cầu đi cùng |
|---|---|---|
| Người thân mổ xong, đã ra viện | Vợ, chồng hoặc con cái | Khi đã đi lại bình thường, bác sĩ không dặn kiêng |
| Người già qua một đợt ốm nặng | Con cháu | Có thể không cần đi; tạ ở nhà cùng ông bà là đủ |
| Mẹ tròn con vuông | Bà nội, bà ngoại hoặc người chồng | Khi mẹ đã hồi phục, bé đủ cứng cáp, tránh ngày đông |
| Người bệnh mạn tính ổn định | Người chăm sóc chính | Đi cùng nếu thấy khoẻ, chọn nơi gần, ngày vắng |
| Người thân ở nước ngoài mổ xong | Người nhà ở quê | Khi về nước, nếu muốn |
| Trẻ nhỏ qua một trận ốm | Bố mẹ | Không cần đưa trẻ đi; nếu đi, chọn giờ vắng, ít khói |
Điểm chung của mọi tình huống: lời tạ có thể đến sớm, còn người được cầu thì không cần vội. Không có nếp nào trách người bệnh vì chưa đến tạ khi chưa đủ sức.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh chưa khỏi hẳn thì có nên đi tạ không?
Nhiều gia đình đi tạ khi đã qua một mốc quan trọng, như ca mổ thành công, ra viện, kết quả kiểm tra ổn định, dù việc điều trị vẫn còn tiếp. Người bệnh không cần đi; người nhà đi thay và nói rõ người ấy đang dưỡng bệnh theo lời bác sĩ.
Mới mổ xong bao lâu thì đi lễ được?
Điều này phụ thuộc loại phẫu thuật và tình trạng từng người, nên cần hỏi bác sĩ điều trị. Những nơi phải leo dốc, đứng lâu, đông người và nhiều khói hương nên để sau. Trong lúc chờ, người nhà có thể tạ thay hoặc tạ tại nhà.
Đưa em bé đến chùa tạ lễ có được không?
Nhiều gia đình đợi bé lớn hơn mới đưa đi, vì trẻ sơ sinh dễ bị ảnh hưởng bởi khói hương, đám đông, thay đổi nhiệt độ. Khi đưa đi, nên chọn ngày vắng, giờ mát, đứng ở chỗ thoáng và không ở lâu. Chuyện này nên hỏi thêm bác sĩ nhi khoa.
Khỏi bệnh rồi có cần tạ thật to để giữ sức khoẻ không?
Không có tập quán chung nào như vậy, và không nên tin rằng lễ to giữ được sức khoẻ. Sức khoẻ được giữ bằng điều trị đúng, tái khám, ăn uống và nghỉ ngơi. Lễ tạ vừa sức và lòng biết ơn với y bác sĩ là đủ.
Ở bệnh viện có nên thắp hương, khấn vái không?
Phần lớn bệnh viện cấm thắp hương, đốt lửa trong khu điều trị vì nguy cơ cháy và ảnh hưởng người bệnh. Nếu muốn cầu, bạn chắp tay nói thầm trong lòng. Việc thắp hương để dành khi về nhà hoặc đến nơi thờ tự.
Gia đình không cầu gì trước đó thì có cần tạ không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình vẫn muốn thắp hương báo tin vui với tổ tiên khi người thân khỏi bệnh hay em bé chào đời, đó là việc tuỳ lòng. Lời cảm ơn y bác sĩ thì đáng nói ra trong mọi trường hợp.