Rút phải thẻ xăm có chữ hạ hay hạ hạ chỉ có nghĩa là bài thơ trên thẻ đó được người soạn xếp vào nhóm nói về trắc trở, cần cẩn trọng; nó không phải lời phán rằng bạn sẽ gặp chuyện. Mỗi bộ xăm đều có một phần thẻ như vậy, ai lắc ống cũng có thể rút phải, và phần đông lời thơ của nhóm này là lời khuyên chậm lại, giữ mình, sửa việc.
Bài này dành cho người vừa cầm tờ lời xăm thấy chữ hạ hạ và thấy lòng chùng xuống. Bài giải thích chữ xếp hạng là gì, những việc nhiều người làm trong lúc lo mà sau thấy không nên, cách đọc lời thẻ để rút ra một việc làm được, và lúc nào nên tìm người trò chuyện. Bài không giải quẻ cụ thể, không bảo cách giải hạn, vì không có tập quán xin xăm nào đòi điều đó.
Chữ hạ hạ trên thẻ nghĩa là gì
Người soạn bộ xăm chia các bài thơ thành vài nhóm để người tra cứu dễ hình dung: nhóm nói về hanh thông, nhóm nói về bình thường, nhóm nói về trắc trở. Chữ thượng thượng, thượng, trung bình, hạ, hạ hạ là nhãn của các nhóm ấy. Nó giống tiêu đề của một chương sách, cho biết bài thơ bên trong bàn về điều gì, chứ không phải điểm số chấm cho đời người rút.
Trong một bộ xăm, số thẻ thuộc nhóm hạ và hạ hạ không nhiều nhưng luôn có. Điều này có nghĩa là trong hàng nghìn người lắc ống ở một ngôi đền đầu năm, sẽ có một phần người rút phải. Họ không phải những người kém may mắn được chọn ra; họ chỉ là những người có que tre trồi lên trước trong lần lắc ấy.
Đọc kỹ các bài thơ thuộc nhóm hạ, bạn sẽ thấy phần lớn không nói về tai hoạ. Chúng hay nói về con đường gập ghềnh, mây che chưa tan, việc làm chưa đúng lúc, lời hứa khó giữ. Thông điệp chung là chậm lại, xem lại, đừng nóng vội. Đó là lời khuyên tốt cho bất kỳ ai, ở bất kỳ năm nào.
Một số bộ xăm còn có lời bàn sau bài thơ, chỉ ra cách ứng xử: giữ hoà khí, cẩn thận lời nói, chưa nên mở rộng làm ăn. Những lời bàn ấy, dù viết từ nhiều đời trước, vẫn là kiểu lời khuyên mà người lớn trong nhà vẫn dặn con cháu.
Đọc phần thơ, đừng dừng ở chữ xếp hạng
Người ta hay nhìn chữ xếp hạng trước tiên, thấy chữ hạ hạ là gấp tờ giấy lại, không đọc nữa. Đó là cách đọc làm mình lo nhất mà hiểu ít nhất. Bài thơ bên dưới mới là phần có nội dung: nó nói hình ảnh gì, khuyên điều gì, và lời khuyên ấy có ăn nhập với việc bạn đang hỏi không.
Hãy đọc thơ trước, chậm, rồi tự hỏi: hình ảnh chính là gì? Con thuyền gặp sóng, người đi đường gặp mưa, cây trước gió. Những hình ảnh ấy gợi ra một lời nhắc: chuẩn bị kỹ hơn, đi chậm hơn, có người đi cùng. Đặt lời nhắc ấy cạnh việc của mình, bạn thường thấy có ít nhất một chỗ mình thật sự nên cẩn trọng hơn, và đó là phần có ích của tờ xăm.
Phần chú theo việc ở cuối tờ thường viết rất ngắn, kiểu "cầu tài: chưa được", "đi xa: nên hoãn". Những dòng này được viết chung cho mọi người rút cùng số, không biết bạn đang làm gì, ở đâu, chuẩn bị đến đâu. Coi chúng như một lời gợi chung, không phải lời cấm.
Nếu tờ lời xăm có tên tích, tìm đọc câu chuyện gốc. Rất nhiều tích trong nhóm thẻ hạ kể về người gặp khó khăn rồi vượt qua nhờ kiên nhẫn hay nhờ sửa mình. Biết cả câu chuyện, bạn sẽ thấy lời thẻ không dừng ở chỗ khó.
Những việc không nên làm khi đang lo vì một tờ xăm
Lúc lòng đang chùng xuống, người ta dễ làm những việc mà về sau nghĩ lại thấy không cần. Theo kinh nghiệm của nhiều người đi lễ, nên tránh:
- Lắc lại cho tới khi được thẻ tốt. Xin lại vì không ưng là tự hỏi mình, không còn là hỏi ý. Và nếu lần sau vẫn chưa vừa ý, nỗi lo chỉ dày thêm.
- Nghe người đứng cửa đền mời giải hạn. Ở nhiều nơi đông khách có người tự nhận là thầy, thấy ai cầm tờ xăm có vẻ lo là đến gần bảo phải làm lễ giải, viết sớ, mua thêm lễ. Tập quán xin xăm không có bước nào như vậy; hãy cảm ơn và từ chối.
- Đem lời thẻ ra quyết định việc lớn ngay hôm đó. Huỷ một chuyến đi đã chuẩn bị kỹ, bỏ một công việc, hoãn một ca mổ đã được bác sĩ hẹn chỉ vì một tờ xăm là để thơ quyết thay cho thông tin thật.
- Kể cho người thân theo kiểu doạ. Nói "quẻ của mẹ xấu lắm" với một người mẹ đã lớn tuổi có thể làm bà mất ngủ nhiều đêm. Nếu kể, kể bài thơ và lời khuyên tốt trong đó.
- Đổ lỗi cho tờ xăm khi có chuyện không may. Năm nào cũng có lúc thuận lúc nghịch; gán mọi chuyện vào tờ xăm đầu năm là để một tờ giấy nhỏ chi phối cả năm của mình.
- Xin xăm ở nhiều nơi liền để "gỡ". Đi hết đền này đến đền khác để tìm một quẻ tốt hơn chỉ tốn sức và làm nỗi lo kéo dài.
Không làm những việc trên không có nghĩa là coi thường tục cũ. Người tôn trọng tục xin xăm nhất thường cũng là người biết giữ nó ở đúng mức: một lời nhắc, một khoảnh khắc lắng lại.
Người coi đền, nhà chùa thường khuyên gì
Nhiều người trông đền lâu năm có chung một cách khuyên khi thấy người đi lễ lo vì tờ xăm. Họ bảo đọc lại bài thơ, xem nó nhắc mình điều gì, rồi về sống cẩn thận hơn một chút, làm việc tử tế, giữ hoà khí trong nhà. Không có câu nào trong những lời khuyên ấy nói đến chuyện phải sắm lễ to hay nhờ người làm lễ.
Ở các chùa có ống xăm, một số vị sư nói thẳng hơn: lời thẻ chỉ là phương tiện; điều quyết định là việc mình làm và tâm mình giữ. Có vị khuyên người đi lễ thay vì lo vì tờ xăm, hãy dành thời gian làm một việc tốt, thăm người thân, chăm sóc sức khoẻ. Cách nói mỗi vị một khác, và nếu muốn hiểu đúng ý nhà chùa, bạn nên hỏi trực tiếp chư tăng nơi mình đến.
Một số người theo nếp cũ có thói quen để lại tờ xăm ở đền, gấp gọn đặt vào chỗ nhà đền quy định, coi như gửi lại nỗi lo. Có nơi có cây hoặc dây để buộc tờ xăm. Đây là tập quán tuỳ nơi; làm hay không là quyền của bạn, và cũng không có nơi nào đòi thu tiền cho việc ấy theo đúng nếp.
Biến lời thẻ thành một việc làm được
Cách tốt nhất để một tờ xăm không như ý thôi đè nặng là đổi nó thành một việc cụ thể trong tầm tay. Năm bước dưới đây là một cách làm, mất chừng mười lăm phút với một cuốn sổ.
- Chép bài thơ ra sổ, gạch dưới hình ảnh chính và chữ khuyên rõ nhất, ví dụ "chậm", "giữ", "đợi", "xem lại".
- Viết ra việc bạn đã hỏi khi xin xăm, càng cụ thể càng tốt.
- Liệt kê những phần của việc ấy bạn chưa chuẩn bị kỹ: chưa hỏi đủ người, chưa xem kỹ giấy tờ, chưa tính đường lui, chưa đủ sức khoẻ.
- Chọn một hai việc nhỏ làm được trong tuần tới để bù vào chỗ chưa kỹ đó, và ghi ngày làm.
- Hẹn một thời điểm, chẳng hạn sau một tháng, để xem lại: việc đã đi đến đâu, nỗi lo còn không. Lúc đó tự quyết, dựa vào những gì mình đã biết thêm.
Đây là ví dụ giả định để dễ hình dung: một người hỏi chuyện mở quán nhỏ, rút thẻ nói về con thuyền gặp sóng. Thay vì bỏ ý định, người đó dùng lời thẻ như lời nhắc để đi xem thêm hai mặt bằng, hỏi ý một người đã từng mở quán và tính lại số vốn dự phòng. Quyết định cuối cùng vẫn là của người đó, nhưng giờ dựa trên thông tin chứ không dựa trên nỗi lo.
Khi lời thẻ làm bạn lo mãi không dứt
Phần lớn người rút thẻ không như ý sẽ quên trong vài ngày. Nhưng có người, nhất là khi đang có chuyện căng thẳng sẵn như người thân ốm, công việc bấp bênh, chuyện tình cảm rối, thì một tờ xăm có thể thành cái móc để mọi nỗi lo bám vào. Họ nghĩ đi nghĩ lại về câu thơ, mất ngủ, thấy chuyện gì cũng như điềm.
Nếu bạn thấy mình như vậy, điều đầu tiên nên làm là nói ra. Kể với một người thân bạn tin, không phải để họ phán quẻ tốt hay xấu, mà để có người nghe. Nhiều khi chỉ cần nói thành lời là thấy nỗi lo nhỏ đi.
Nếu nỗi lo kéo dài hơn vài tuần, ảnh hưởng tới giấc ngủ, việc làm, việc ăn uống, đó là dấu hiệu nên gặp một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Lo âu kéo dài là chuyện sức khoẻ có cách hỗ trợ, và tờ xăm chỉ là thứ làm nó lộ ra chứ không phải nguyên nhân.
Điều không nên làm là tìm thêm lời đoán để át lời đoán cũ: xem bói, xin thêm quẻ, nhờ người làm lễ. Những cách ấy thường làm nỗi lo kéo dài hơn và có khi tốn tiền vào tay người trục lợi.
Rút thẻ thượng thượng cũng cần tỉnh
Câu chuyện có hai chiều. Người rút thẻ thượng thượng đầu năm thấy vui là chuyện tự nhiên, và niềm vui ấy có thể là chút động lực tốt. Nhưng cũng như thẻ hạ, chữ thượng thượng là nhãn của một nhóm thơ, không phải lời bảo đảm. Lời thơ trong nhóm này thường nói về thời cơ đến, công sức được đền đáp, và gần như luôn ngầm nhắc rằng phải có công sức trước đã.
Chủ quan vì thẻ tốt cũng có thể dẫn tới quyết định vội: vay thêm để làm ăn, bỏ qua lời khuyên của người có kinh nghiệm, coi nhẹ giấy tờ. Những quyết định đó vẫn cần tính như bình thường. Thơ xăm không biết lãi suất, không biết hợp đồng của bạn ghi gì.
Nhìn từ cả hai phía, cách giữ tục xin xăm cho lành mạnh là giống nhau: đọc thơ, rút một lời nhắc, rồi sống và làm việc bằng đầu óc tỉnh táo. Thẻ tốt thì vui một chút, thẻ hạ thì cẩn trọng thêm một chút; cả hai đều không thay được việc mình phải làm.
Câu hỏi thường gặp
Rút thẻ hạ hạ có cần làm lễ giải không?
Tập quán xin xăm không có bước làm lễ giải khi rút thẻ không như ý. Lời khuyên phổ biến của người coi đền và nhà chùa là đọc kỹ bài thơ, sống cẩn trọng hơn, làm việc tốt. Lời mời làm lễ giải thu tiền thường đến từ người trục lợi, không phải từ tục cũ.
Có nên xin lại để đổi thẻ khác không?
Nhiều người lớn tuổi khuyên không, vì mỗi việc chỉ nên hỏi một lần. Xin lại vì chưa vừa ý không làm thay đổi hoàn cảnh của bạn mà chỉ đổi tờ giấy trong tay. Nếu muốn hỏi một việc khác hẳn thì có thể xin lần khác.
Tờ xăm hạ hạ nên giữ hay để lại đền?
Tuỳ bạn. Có người để lại ở đền theo nơi nhà đền quy định, có người giữ lại để đọc kỹ. Không có tập quán chung bắt phải đốt hay phải để lại. Nếu tờ giấy làm bạn lo, để lại rồi không nghĩ thêm cũng là cách nhẹ nhàng.
Người thân rút thẻ hạ hạ, nên nói gì với họ?
Hãy kể bài thơ và lời khuyên tốt trong đó thay vì nhắc chữ hạ hạ. Nói với họ rằng ai cũng có thể rút phải thẻ này, và lời thơ chủ yếu nhắc cẩn trọng. Nếu họ lo nhiều, ngồi nghe họ nói và giúp họ làm một việc cụ thể cho yên lòng.
Rút thẻ xấu đầu năm thì cả năm có xui không?
Không có căn cứ nào cho thấy một tờ xăm quyết định cả năm. Năm nào cũng có lúc thuận lúc nghịch với mọi người. Coi lời thẻ là lời nhắc cẩn trọng cho những việc mình đang làm là cách dùng hợp lý hơn nhiều so với coi nó là lời báo trước.
Có phải người rút thẻ hạ hạ là người có lỗi gì không?
Không. Thẻ nào rơi ra là do ống xăm và cách lắc, ai cũng có thể rút phải bất kỳ thẻ nào. Không có tập quán chính thống nào coi người rút thẻ hạ là người có lỗi. Nếu ai đó nói như vậy để bán lễ, hãy cảm ơn và từ chối.