Chùa, đền ở Việt Nam đón mọi người đến thăm, không hỏi khách theo đạo nào. Người khác đạo đi cùng gia đình người yêu, nhà chồng, nhà vợ hoàn toàn có thể đứng cùng, chắp tay hoặc cúi đầu thể hiện sự tôn trọng mà không cần làm những việc trái với niềm tin của mình như thắp hương, quỳ lạy, khấn. Mức tham gia là do bạn chọn; nói trước với người thân về lựa chọn ấy giúp buổi đi lễ không ai bị bất ngờ.
Bài này dành cho người theo Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, người không theo tôn giáo nào, và cả người nước ngoài có vợ, chồng Việt, khi được gia đình bên kia rủ đi lễ chùa, đền, nhà thờ họ. Bài không giảng giáo lý của bất cứ tôn giáo nào; với câu hỏi thuộc đức tin, bạn nên hỏi chức sắc của đạo mình. Ở đây chỉ bàn chuyện ứng xử: làm gì, nói gì, và gia đình bên kia nên đón người khác đạo ra sao.
Chùa và đền không đòi khách phải cùng niềm tin
Ngôi chùa Việt từ lâu là nơi mở cửa cho cả làng: người đến lễ, người đến ngồi hóng mát, học trò đến học, khách phương xa đến thăm. Không có nghi thức nào bắt người bước qua cổng tam quan phải là Phật tử. Các đền, phủ, đình cũng vậy; người đến thăm vì quan tâm văn hoá, vì đi cùng gia đình là chuyện rất thường.
Điều nơi thờ tự mong ở khách là sự tôn trọng: ăn mặc kín đáo, nói khẽ, không đùa cợt trước ban thờ, không chạm vào tượng, đồ thờ, không chụp ảnh ở nơi có lời nhắc không chụp. Những điều này áp dụng cho mọi người, bất kể niềm tin.
Vì vậy, nỗi lo "mình khác đạo có bị coi là không phải phép không" thường lớn hơn thực tế. Người trong gia đình bên kia có thể mong bạn làm giống họ, nhưng đó là mong đợi của gia đình, không phải yêu cầu của nơi thờ tự. Phân biệt được hai chuyện này giúp bạn bình tĩnh hơn khi bàn với người thân.
Mỗi người tự xác định giới hạn của mình
Người Công giáo. Nhiều tín hữu Công giáo Việt Nam vẫn thắp hương, cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên như một cách hiếu kính, và Giáo hội Công giáo tại Việt Nam có hướng dẫn riêng về việc tôn kính ông bà tổ tiên. Còn việc thắp hương, lạy trước tượng thờ của tôn giáo khác, mỗi người có cách hiểu khác nhau; câu hỏi này nên hỏi linh mục nơi mình sinh hoạt.
Người Tin Lành. Nhiều tín hữu Tin Lành không thắp hương và không lạy, thường chọn đứng yên, cúi đầu hoặc chắp tay trong im lặng để tỏ lòng tôn trọng. Mục sư của hội thánh mình là người nên hỏi nếu bạn chưa rõ.
Người Hồi giáo. Người theo đạo Hồi thường không cúi lạy trước hình tượng. Đứng cùng gia đình, giữ im lặng và tôn trọng là cách tham gia phổ biến. Với các chi tiết khác, hỏi người có trách nhiệm trong cộng đồng của mình.
Người không theo tôn giáo nào. Nhiều người coi thắp hương, chắp tay như một nghi thức văn hoá, giống cách người ta cúi chào. Bạn có thể tham gia nếu thấy thoải mái, hoặc chỉ đứng cùng. Không ai có quyền ép bạn tin điều bạn không tin.
Người nước ngoài. Nhiều người chồng, người vợ nước ngoài thấy bối rối vì không biết thứ tự, cử chỉ. Đi sau người thân, làm theo khi thấy phù hợp, và nói thẳng khi có điều mình không muốn làm là cách đơn giản nhất.
Các mức tham gia và ý nghĩa với người đi lễ
Bảng dưới giúp bạn hình dung từng cử chỉ thường mang ý nghĩa gì với gia đình đi lễ, để chọn mức tham gia của mình cho rõ ràng.
| Cử chỉ | Ý nghĩa với người đi lễ | Lựa chọn cho khách khác đạo |
|---|---|---|
| Đi cùng, đứng phía sau | Có mặt cùng gia đình | Hầu như ai cũng làm được |
| Đứng yên, cúi đầu | Chào kính | Nhiều người khác đạo chọn cách này |
| Chắp tay | Tỏ lòng thành, chào kính | Tuỳ cách hiểu của bạn; nhiều người coi là cử chỉ văn hoá |
| Thắp hương | Dâng lên các vị được thờ | Nhiều người chọn không thắp; hỏi chức sắc đạo mình nếu phân vân |
| Vái, lạy | Kính lễ | Nhiều người khác đạo không làm; không ai được ép |
| Khấn | Thưa trình, cầu xin | Thường chỉ người trong gia đình theo tín ngưỡng ấy làm |
Không có mức nào là "đủ" hay "thiếu". Điều làm gia đình bên kia thấy được tôn trọng thường là thái độ: có mặt đúng giờ, ăn mặc phù hợp, im lặng khi họ lễ, và không bình phẩm.
Đi lễ nhà thờ họ, giỗ tổ: khác với đi chùa
Nhiều người khác đạo thấy đi chùa, đi đền còn dễ, vì đó là nơi công cộng, có cả khách tham quan. Khó hơn là những dịp riêng của gia đình bên kia: giỗ tổ ở nhà thờ họ, ngày tế ở đình làng quê chồng, lễ tảo mộ cuối năm. Ở đó ai cũng là họ hàng, ai cũng nhìn thấy người mới về làm dâu, làm rể.
Những dịp này mang nhiều ý nghĩa gia tộc hơn tôn giáo: con cháu tề tựu, nhận họ, nghe kể về tổ tiên. Người khác đạo thường có nhiều cách để có mặt trọn vẹn mà không phải làm điều trái với niềm tin, như giúp chuẩn bị cỗ, đón khách, ghi chép gia phả, chăm lo người già. Trong lúc tế, đứng cùng hàng con cháu, cúi đầu khi mọi người cúi đầu, là cử chỉ được nhiều họ đón nhận.
Nếu trưởng họ hay người lớn tuổi yêu cầu bạn vào lễ cùng, nên nhờ vợ hoặc chồng bạn thưa chuyện trước, nói rằng bạn có mặt với lòng kính trọng tổ tiên nhà mình theo cách của đạo bạn. Nhiều dòng họ ngày nay đã có con cháu theo nhiều tôn giáo khác nhau và đã quen với cách sắp xếp như vậy.
Nói trước với người thân: từng bước
Phần lớn những lúc khó xử xảy ra ngay trước ban thờ, khi ai đó đưa nén hương cho bạn mà bạn chưa kịp nghĩ. Nói trước giúp tránh chuyện ấy:
- Hỏi người yêu, vợ hoặc chồng xem buổi đi lễ gồm những nơi nào, gia đình thường làm những gì.
- Nói rõ những điều bạn sẵn lòng làm và những điều bạn không làm, bằng giọng bình thản, không phê phán.
- Nhờ người ấy nói trước với bố mẹ, để không ai đưa hương cho bạn rồi bị từ chối giữa đông người.
- Chuẩn bị một câu nói nhẹ nhàng nếu vẫn có ai mời, ví dụ: "Con xin đứng đây cùng cả nhà ạ."
- Hỏi xem bạn có thể giúp việc gì khác: xách lễ, trông trẻ, đỡ ông bà lên bậc.
- Sau buổi lễ, nếu có ai trong gia đình thắc mắc, để người thân của bạn giải thích trước, bạn bổ sung sau.
Trong lúc đi lễ
Một vài điều nhỏ giúp bạn tham gia tự nhiên mà vẫn là chính mình:
- Mặc kín đáo như mọi người đi lễ: áo có tay, quần hoặc váy dài, màu nhã.
- Thánh giá, tràng hạt, khăn trùm đầu của đạo mình không cần tháo; nhiều người chọn để kín đáo cho tự nhiên.
- Đi sau gia đình, dừng khi họ dừng, đứng lùi một chút khi họ lễ ở mỗi ban.
- Không chụp ảnh, quay phim người khác đang lễ; hỏi trước nếu muốn chụp cảnh chung.
- Không so sánh với nghi thức của đạo mình trong lúc đang ở đó; câu chuyện ấy để dành lúc khác, nếu cả hai bên muốn.
- Nếu thấy không thoải mái ở một gian nào, có thể ra sân đợi; đó là quyền của bạn.
Nhiều người kể rằng chính thái độ bình tĩnh, chu đáo trong những buổi đi lễ đầu tiên là điều khiến gia đình bên kia quý mến họ hơn cả, nhiều hơn mọi cử chỉ nghi lễ.
Gia đình bên kia nên đón người khác đạo thế nào
Với gia đình theo tín ngưỡng thờ cúng truyền thống, việc con dâu, con rể, người yêu của con không thắp hương đôi khi bị hiểu là không coi trọng tổ tiên nhà mình. Thực ra, với nhiều người khác đạo, việc không thắp hương là vì giữ đức tin của họ, không phải vì xem nhẹ gia đình.
Cách đón nhận nhẹ nhàng là không ép, không đưa hương rồi chờ người ta từ chối, không đem chuyện đó ra trêu chọc trước họ hàng. Ông bà, bố mẹ có thể giới thiệu ý nghĩa của nơi mình đến, kể về những người được thờ, như đang giới thiệu một phần lịch sử gia đình. Người khác đạo thường đón nhận câu chuyện văn hoá dễ hơn là một yêu cầu nghi lễ.
Khi đến lượt gia đình mình được mời dự một dịp của đạo bên kia, như lễ Giáng sinh, lễ cưới ở nhà thờ, cũng có thể đáp lại bằng sự tôn trọng tương tự. Sự qua lại này giúp hai gia đình hiểu nhau dần mà không ai phải từ bỏ điều mình tin.
Khi chuyện đi lễ chạm tới chuyện cưới hỏi
Nhiều khi câu hỏi đi lễ thế nào chỉ là phần nổi của một câu chuyện lớn hơn: hai người khác tôn giáo tính chuyện lâu dài, và hai gia đình bắt đầu lo về lễ cưới, cách thờ cúng sau này, con cái theo đạo nào. Những câu hỏi ấy cần được bàn sớm, thẳng thắn, giữa hai người trước rồi mới đến hai bên gia đình.
Mỗi tôn giáo có những quy định riêng về hôn nhân, và các quy định này thuộc phạm vi của chức sắc từng đạo. Bạn nên hỏi trực tiếp linh mục, mục sư, chức sắc của đạo mình thay vì nghe qua người quen. Phía gia đình theo tín ngưỡng truyền thống cũng có thể nhờ một người lớn hiểu chuyện, được cả hai bên tin, đứng ra trò chuyện.
Buổi đi lễ đầu tiên cùng gia đình bên kia, nếu diễn ra êm đẹp, thường là bước đầu cho những cuộc trò chuyện ấy. Nó cho hai bên thấy rằng khác niềm tin không có nghĩa là không tôn trọng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Người Công giáo có được thắp hương ở chùa không?
Đây là câu hỏi thuộc đức tin, mỗi người có thể được hướng dẫn khác nhau. Nhiều tín hữu Công giáo vẫn thắp hương trước bàn thờ tổ tiên như cách hiếu kính; với tượng thờ ở chùa, đền, bạn nên hỏi linh mục nơi mình sinh hoạt để có câu trả lời rõ ràng.
Không thắp hương khi đi lễ cùng nhà chồng có bị coi là vô lễ không?
Với nơi thờ tự thì không, vì chùa, đền không đòi khách phải thắp hương. Với gia đình, có thể có người chưa quen. Nói trước với chồng và nhờ chồng giải thích cho bố mẹ, rồi thể hiện sự tôn trọng bằng thái độ, là cách nhiều người đã làm.
Người nước ngoài đi chùa cùng gia đình Việt cần lưu ý gì?
Mặc kín đáo, cởi giày dép ở nơi có nhắc, nói khẽ, không chạm vào tượng và đồ thờ, không chỉ chân về phía ban thờ khi ngồi, hỏi trước khi chụp ảnh. Đi sau người thân và làm theo những điều mình thấy phù hợp là đủ.
Người không theo đạo nào có nên khấn không?
Không bắt buộc. Nếu bạn muốn, bạn nói thầm những lời cảm ơn, mong bình an cho gia đình bằng lời của mình. Nếu không muốn, chỉ cần đứng cùng và giữ im lặng. Cả hai cách đều được tôn trọng ở nơi thờ tự.
Đeo thánh giá đi chùa có được không?
Không có quy định nào ở chùa, đền cấm khách đeo biểu tượng tôn giáo của mình. Nhiều người chọn để kín đáo cho tự nhiên, nhưng đó là lựa chọn riêng. Quan trọng hơn là ăn mặc lịch sự và cư xử tôn trọng trong khuôn viên.
Gia đình người yêu ép thắp hương thì nên làm gì?
Bạn có thể lịch sự từ chối và đứng cùng cả nhà. Sau đó, nhờ người yêu nói chuyện riêng với bố mẹ về niềm tin của bạn. Nếu chuyện này lặp lại nhiều lần, đó là điều hai người nên bàn kỹ trước khi tính chuyện lâu dài.