Ở nhà thờ, thánh thất, thánh đường hay chùa Khmer, khu sân và mặt tiền thường cho chụp ảnh thoải mái; bên trong nơi thờ thì tuỳ nơi, và hầu như ở đâu cũng không nên chụp trong lúc đang hành lễ. Muốn chụp ảnh cưới, quay phim, bay flycam hay chụp cận người tu hành, bạn phải xin phép người phụ trách trước: văn phòng giáo xứ, ban cai quản thánh thất, người trông coi thánh đường, sư cả hoặc ban quản trị chùa.
Nhiều nơi thờ tự của các tôn giáo ở Việt Nam có kiến trúc đẹp và trở thành điểm chụp ảnh quen thuộc. Bài này tổng hợp những gì người chụp, từ khách du lịch cầm điện thoại đến thợ ảnh cưới, người làm nội dung, nên biết để tấm ảnh đẹp không trả giá bằng sự phiền lòng của người đang cầu nguyện. Bài viết theo nếp chung; quy định cụ thể luôn do chính nơi đó đặt ra.
Vì sao chụp ảnh ở nơi thờ lại cần hỏi
Với người chụp, nhà thờ hay chùa là một công trình đẹp. Với người trong đạo, đó là nơi họ cầu nguyện, có khi là nơi họ vừa tiễn người thân, vừa làm lễ cưới, vừa khóc. Tiếng màn trập, đèn chớp, một người đứng giữa lối đi giơ máy lên có thể không làm hỏng công trình, nhưng làm vỡ một khoảnh khắc riêng tư của người khác.
Còn một lý do nữa: mỗi tôn giáo có những thứ được coi là thiêng, không nên bị đem ra làm đạo cụ. Ảnh tạo dáng ngồi lên bệ thờ, ôm tượng, mặc giả trang phục tu sĩ để chụp vui, khi đăng lên mạng, có thể khiến cả một cộng đồng thấy bị xúc phạm. Những tranh cãi như vậy thường bắt đầu từ một người chụp không có ý xấu, chỉ là không hỏi.
Hỏi trước còn có lợi cho chính bạn. Người phụ trách thường chỉ cho bạn góc đẹp, giờ ánh sáng tốt, giờ vắng người; có nơi cho vào những khu bình thường đóng cửa. Một lời xin phép đàng hoàng hiếm khi bị từ chối thẳng thừng, kể cả khi câu trả lời là "chỉ chụp ở sân thôi".
Chụp gì, ở đâu: gợi ý theo từng nơi
Bảng dưới gom những quy định phổ biến; từng nơi có thể chặt hơn hoặc thoáng hơn, nên đây chỉ là điểm xuất phát để bạn hỏi cho đúng.
| Nơi đến | Thường thoải mái | Cần hỏi trước | Thường không nên |
|---|---|---|---|
| Nhà thờ Công giáo | Mặt tiền, sân, hang đá ngoài giờ lễ | Chụp bên trong ngoài giờ lễ, ảnh cưới, quay phim | Chụp trong lúc làm lễ, lên cung thánh |
| Nhà thờ Tin Lành | Bên ngoài, khuôn viên | Chụp gian nhóm ngoài giờ nhóm | Chụp lúc cầu nguyện, giảng |
| Thánh thất Cao Đài | Kiến trúc nhìn từ sân | Chụp trong điện thờ, quay phim | Chụp cận tín đồ đang cúng, dùng đèn chớp |
| Thánh đường Hồi giáo | Bên ngoài, mái vòm từ xa | Chụp bên trong khi vắng | Chụp người đang cầu nguyện, chụp phụ nữ khi chưa hỏi |
| Chùa Khmer | Cổng, sân, mái chùa | Chụp chánh điện, chụp sư | Chụp cận sư khi chưa được đồng ý, trèo lên tượng |
| Đền Ấn Độ giáo, tháp Chăm | Khuôn viên, kiến trúc ngoài | Gian thờ chính, nghi lễ | Chụp cận người làm lễ, chạm tượng để tạo dáng |
Một quy tắc chung đúng ở mọi nơi: khi có người đang cầu nguyện, đang làm lễ, máy ảnh hạ xuống. Chờ năm phút cho họ xong thường cho bạn tấm ảnh đẹp hơn mà không phiền ai.
Chụp ảnh cưới, ảnh kỷ niệm ở nhà thờ và chùa: xin phép thế nào
Nhiều cặp đôi muốn có ảnh cưới trước nhà thờ cổ hay chùa có kiến trúc đẹp, kể cả khi không theo đạo. Các bước dưới đây giúp buổi chụp suôn sẻ:
- Liên hệ trước với văn phòng giáo xứ, ban quản trị chùa hoặc người phụ trách, nói rõ ngày giờ, số người, có trang phục cưới, có thiết bị chiếu sáng hay không.
- Hỏi rõ khu được chụp, giờ được chụp, những ngày không nhận chụp như ngày lễ lớn, giờ lễ thường ngày.
- Hỏi về khoản đóng góp nếu nơi đó có quy định; không tự ý đưa tiền cho người không có trách nhiệm.
- Chọn trang phục kín đáo hơn khi chụp gần cửa vào nơi thờ; váy cưới hở vai, hở lưng nhiều nên có khăn choàng khi bước vào trong.
- Thống nhất với thợ ảnh: không lên cung thánh, chánh điện, không dùng bàn thờ, tượng làm đạo cụ, không chặn lối người đi lễ.
- Giữ khu vực sạch sẽ: không rải hoa giấy, kim tuyến, không để lại chai nước, giấy gói.
- Cảm ơn người phụ trách khi xong.
Có nơi hoàn toàn không nhận chụp ảnh cưới, đặc biệt ở các nhà thờ, chùa đông người đi lễ. Nếu bị từ chối, chụp từ bên ngoài khuôn viên hoặc tìm nơi khác; đừng lẻn vào chụp nhanh rồi đi.
Chùa Khmer và người tu hành: những điều cần biết riêng
Hỏi trước khi chụp sư. Các vị sư ở chùa Khmer thường hiền hoà và quen có khách, nhưng chụp cận khi chưa hỏi là thiếu lễ. Một cử chỉ chắp tay chào và chỉ vào máy ảnh, đợi cái gật đầu, là đủ.
Phụ nữ không chạm vào sư. Theo nếp của Phật giáo Nam tông, nữ giới tránh chạm vào người các vị sư, kể cả khoác vai chụp ảnh chung. Khi muốn chụp ảnh chung, đứng cách ra một khoảng, không kéo tay, không đưa đồ trực tiếp vào tay sư nếu chưa được hướng dẫn.
Không đứng, ngồi cao hơn sư. Khi sư đang ngồi, đừng đứng sát bên trên để chụp từ góc cao; hạ người xuống hoặc chụp từ xa.
Chánh điện. Bỏ giày dép trước khi vào, không quay lưng sát tượng Phật để chụp ảnh tự sướng, không chỉ chân về phía tượng khi ngồi.
Sư đi khất thực buổi sáng. Ở một số nơi, các vị sư đi khất thực sớm, người dân quỳ hoặc đứng bên đường dâng thức ăn. Đây là nghi thức hằng ngày của đạo, không phải cảnh dựng để chụp. Đứng xa, không chắn đường đi của sư, không bắn đèn chớp, không yêu cầu sư dừng lại cho bạn chụp; muốn tham gia dâng thức ăn thì hỏi người dân địa phương cách làm cho đúng.
Ngày lễ của người Khmer. Những dịp lễ lớn như Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Đôn Ta, lễ Ok Om Bok, chùa rất đông người. Chụp ảnh không khí lễ hội ngoài sân là bình thường, nhưng tránh chen vào nghi thức trong chánh điện.
Chụp ảnh ở lễ hội, rước kiệu và những đêm lễ
Những dịp đẹp nhất để chụp ảnh nơi thờ thường cũng là những dịp đông người đi lễ nhất: đêm Giáng sinh, lễ rước của giáo xứ, đại lễ ở Tòa Thánh Cao Đài, Tết của người Khmer, lễ hội Katê ở tháp Chăm. Người chụp ảnh đổ về đông, có lúc đông hơn cả người dự lễ, và đó là lúc dễ xảy ra va chạm nhất.
Nguyên tắc ở những dịp này là nhường lối cho người đi lễ. Đoàn rước có lộ trình, có người dẫn đầu, có kiệu, có hàng người đi theo; người chụp đứng ở mép đường, không chạy ngược vào giữa đoàn để lấy góc mặt, không đưa máy sát mặt người đang khiêng kiệu hay chức sắc đang làm lễ. Nếu đội trật tự yêu cầu lùi lại, lùi ngay.
Ban đêm, đèn chớp là thứ gây khó chịu nhiều nhất. Chọn ống kính sáng, tăng độ nhạy sáng, chấp nhận ảnh hơi nhiễu thay vì bắn đèn chớp vào mặt người đang cầu nguyện. Đèn hỗ trợ quay phim cầm tay cũng vậy: nếu phải dùng, hướng đèn xuống, không rọi thẳng vào hàng người.
Nếu bạn là thợ ảnh được thuê chụp cho một sự kiện của giáo xứ, thánh thất hay chùa, hỏi người tổ chức về những khoảnh khắc không được chụp. Gần như nơi nào cũng có một vài phút trang nghiêm nhất mà họ muốn giữ ngoài ống kính.
Quay phim, phát trực tiếp, flycam
Quay phim, đặc biệt quay để đăng lên kênh cá nhân hay làm nội dung có thu nhập, nên được xin phép riêng, kể cả khi bạn chỉ quay ở sân. Nói rõ bạn quay để làm gì, nội dung về chủ đề gì, có quay người trong đạo không. Một nơi thờ có thể sẵn lòng cho quay một video giới thiệu kiến trúc, nhưng không đồng ý xuất hiện trong một video câu chuyện ly kỳ hay bình luận gây tranh cãi.
Phát trực tiếp từ bên trong nơi thờ trong lúc đang hành lễ là điều hầu như nơi nào cũng không muốn, trừ khi chính nơi đó tổ chức phát. Người ngồi trong lễ không đồng ý xuất hiện trên mạng của bạn.
Flycam là chuyện khó hơn: bay thiết bị bay không người lái phải theo quy định của pháp luật hiện hành về khu vực và thủ tục cấp phép, và còn phải được chính nơi thờ, ban quản lý di tích cho phép. Tiếng ồn của flycam trên đầu người đang cầu nguyện, đang dự đám tang, là điều rất phản cảm. Nếu không chắc đã đủ phép, đừng bay.
Đăng ảnh lên mạng: giữ cho người khác
Trước khi đăng, nhìn lại tấm ảnh bằng con mắt của người trong đạo: có ai đang cầu nguyện bị chụp rõ mặt không, có chi tiết nào trông như chế giễu nghi thức không, chú thích có gọi đúng tên nơi đó không. Gọi thánh thất là chùa, gọi thánh đường là nhà thờ, gọi vị sư Khmer là thầy chùa Bắc tông, những nhầm lẫn nhỏ như vậy khiến người trong đạo thấy bạn chưa tìm hiểu.
Tránh những bức ảnh mặc giả trang phục tôn giáo để chụp vui: áo tu sĩ, áo dài trắng của tín đồ Cao Đài, khăn trùm đầu theo kiểu đùa cợt. Với bạn có thể là một lần thử trang phục; với người trong đạo, đó là trang phục gắn với niềm tin của họ.
Nếu ảnh có trẻ em, người già, người đang khóc ở đám tang, đám cưới của cộng đồng, hãy làm mờ mặt hoặc không đăng. Một tấm ảnh kiến trúc đẹp với người nhỏ xíu ở xa luôn an toàn hơn và thường cũng đẹp hơn.
Nếu có người trong ảnh hoặc người phụ trách nơi thờ nhắn xin gỡ ảnh, cách tử tế nhất là gỡ và xin lỗi, không tranh luận về quyền chụp.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh bên trong nhà thờ khi không có lễ có được không?
Nhiều nhà thờ cho phép khách chụp bên trong ngoài giờ lễ, miễn không dùng đèn chớp, không lên cung thánh và không làm phiền người đang ngồi cầu nguyện riêng. Một số nơi có quy định chặt hơn; nhìn hướng dẫn ở cửa hoặc hỏi người coi nhà thờ.
Không theo đạo có được chụp ảnh cưới ở nhà thờ không?
Tuỳ giáo xứ. Có nơi nhận lịch chụp ảnh cưới ở sân, có nơi không nhận, có nơi chỉ cho phép ngoài các ngày lễ. Cách duy nhất để biết là liên hệ văn phòng giáo xứ trước, nói rõ thời gian, số người và thiết bị.
Phụ nữ có được chụp ảnh chung với sư ở chùa Khmer không?
Có thể, nếu vị sư đồng ý, nhưng nữ giới nên đứng cách ra một khoảng và không chạm vào người sư theo nếp của Phật giáo Nam tông. Hỏi bằng cử chỉ lễ phép trước, và chấp nhận nếu vị sư từ chối.
Có được bay flycam quay toàn cảnh thánh thất, nhà thờ không?
Phải đủ hai điều kiện: được phép theo quy định hiện hành về bay thiết bị không người lái ở khu vực đó, và được chính nơi thờ hoặc ban quản lý di tích cho phép. Không bay trong giờ lễ, không bay sát đầu người đang cầu nguyện.
Lỡ chụp người đang cầu nguyện rồi thì làm sao?
Đừng đăng tấm ảnh đó, hoặc làm mờ mặt nếu thật sự cần dùng. Nếu người trong ảnh nhận ra và nhắc bạn, xin lỗi và xoá trước mặt họ. Lần sau, hạ máy khi thấy có người đang cầu nguyện.
Chụp ảnh ở thánh đường Hồi giáo cần lưu ý gì thêm?
Hỏi người trông coi trước, chỉ chụp khi không có giờ cầu nguyện, không chụp người đang cầu nguyện và không chụp phụ nữ khi chưa được đồng ý. Khi vào trong, vẫn giữ trang phục kín và bỏ giày dép như mọi khách khác.