Người không theo đạo hoàn toàn có thể vào dự một thánh lễ ở nhà thờ Công giáo. Bạn chỉ cần đến sớm, ngồi ở các hàng phía sau, đứng lên và ngồi xuống theo cộng đoàn, giữ im lặng, không chụp ảnh khi đang làm lễ, và không lên rước lễ. Không ai đòi người khách phải làm dấu thánh giá, phải đọc kinh hay phải quỳ; cúi đầu nhẹ ở những lúc mọi người cúi đầu là đủ tỏ lòng tôn trọng.
Bài này đi theo đúng trình tự một buổi lễ thường ngày ở các giáo xứ Việt Nam, để bạn biết lúc nào chuyện gì sẽ diễn ra, nên làm gì và không nên làm gì. Bài viết ở vai người khách, không giải thích giáo lý. Những điều thuộc về đức tin, ý nghĩa sâu của từng nghi thức, bạn nên hỏi chính người bạn theo đạo hoặc linh mục, thầy giảng ở giáo xứ.
Trước khi đi: chọn buổi lễ và hỏi người dẫn mình
Phần lớn giáo xứ có lễ hằng ngày vào sáng sớm hoặc chiều tối, và lễ Chúa nhật với nhiều giờ khác nhau, thêm lễ chiều thứ bảy gọi là lễ vọng. Lễ ngày thường ngắn, ít người, không khí lặng; lễ Chúa nhật đông, có ca đoàn, kéo dài hơn. Với người lần đầu, một thánh lễ Chúa nhật buổi sáng hoặc buổi chiều thường dễ theo nhất, vì có nhiều người để nhìn theo, và bạn không bị lộ là người lạ giữa một nhóm nhỏ.
Giờ lễ mỗi nhà thờ một khác và có thể đổi theo mùa phụng vụ, nên cách chắc nhất là hỏi người bạn theo đạo, hoặc hỏi văn phòng giáo xứ. Nếu có người dẫn, hãy hỏi trước họ vài câu: nhà thờ này nam nữ có ngồi riêng hai bên không, có chỗ gửi xe ở đâu, lễ kéo dài khoảng bao lâu, và bạn nên ngồi cạnh họ hay ngồi phía sau. Ở nhiều giáo xứ miền quê, nam ngồi một bên, nữ ngồi một bên; ở thành phố thì gia đình thường ngồi cùng nhau.
Về trang phục, nhà thờ không có đồng phục cho khách, nhưng nếp chung là gọn gàng, kín đáo: áo có tay, quần hoặc váy qua gối, không mặc đồ thể thao quá ngắn, không đội mũ khi đã vào trong. Nhiều người Công giáo Việt Nam vẫn giữ nếp mặc đẹp hơn ngày thường khi đi lễ Chúa nhật, nên một bộ đồ đi làm lịch sự là vừa vặn.
Đi cùng con nhỏ thì nên chọn chỗ gần cửa bên để có thể ra ngoài khi trẻ quấy. Mang theo nước cho trẻ nhưng không mở đồ ăn trong nhà thờ.
Từ lúc bước vào đến lúc ngồi xuống
Những phút đầu là lúc người khách hay lúng túng nhất. Trình tự dưới đây là những gì bạn sẽ thấy ở đa số nhà thờ:
- Tắt chuông điện thoại trước khi vào cửa. Để chế độ im lặng hẳn chứ không chỉ rung, vì nhà thờ thường rất vang.
- Bình nước thánh ở cửa: người Công giáo nhúng đầu ngón tay vào nước rồi làm dấu thánh giá. Người khách không theo đạo có thể đi qua, không cần làm theo; không dùng nước đó để rửa tay hay vẩy nghịch.
- Bái gối hoặc cúi chào trước khi vào hàng ghế: nhiều người quỳ một gối xuống hoặc cúi mình về phía bàn thờ trước khi vào chỗ. Khách có thể cúi đầu nhẹ, như chào khi vào nhà người khác.
- Chọn chỗ ngồi: ngồi ở các hàng phía sau hoặc phía bên, nhường hàng đầu cho người trong giáo xứ, các hội đoàn, người đọc sách, người già. Ngồi dịch vào trong để người đến sau dễ vào.
- Không đặt túi, mũ lên ghế bên cạnh khi lễ sắp bắt đầu; nhà thờ ngày Chúa nhật thường kín chỗ.
- Ngồi yên chờ lễ: trước giờ lễ, nhiều người quỳ cầu nguyện riêng hoặc cả nhà thờ đọc kinh chung. Bạn chỉ cần ngồi lặng, không nói chuyện to, không đi lại chụp ảnh.
Nếu bạn đến muộn khi lễ đã bắt đầu, hãy đứng ở cuối nhà thờ hoặc vào hàng ghế cuối thật nhẹ nhàng, đặc biệt tránh đi dọc lối giữa đúng lúc đang đọc Lời Chúa hay đang có nghi thức chính.
Một thánh lễ diễn ra thế nào và người khách làm gì
Bảng dưới chia thánh lễ thành các phần lớn theo cách người dự quan sát được. Tên gọi và thứ tự chi tiết có thể khác đôi chút giữa các ngày lễ; bạn cứ nhìn người xung quanh mà làm theo phần tư thế.
| Phần lễ | Bạn sẽ thấy gì | Người Công giáo thường | Người khách có thể |
|---|---|---|---|
| Đầu lễ | Đoàn phục vụ và linh mục đi lên, ca đoàn hát | Đứng, làm dấu, đọc lời đáp | Đứng lên cùng mọi người, giữ im lặng |
| Các bài đọc | Người đọc sách lần lượt đọc, xen bài hát đáp ca | Ngồi nghe | Ngồi nghe |
| Tin Mừng và bài giảng | Linh mục đọc một đoạn Tin Mừng rồi giảng | Đứng khi đọc Tin Mừng, ngồi khi giảng | Đứng, rồi ngồi theo mọi người |
| Lời nguyện chung, dâng lễ | Lời cầu nguyện cho nhiều ý, rồi dâng bánh rượu; có khi đi quyên tiền | Đứng rồi ngồi, góp tiền tuỳ tâm | Ngồi; góp hay không là tuỳ bạn |
| Phần chính của lễ | Lúc trang trọng nhất, có tiếng chuông nhỏ | Quỳ hoặc đứng cúi đầu, rất yên lặng | Ngồi thẳng hoặc đứng, cúi đầu nhẹ; tuyệt đối không chụp ảnh |
| Chúc bình an | Mọi người quay sang chào nhau | Bắt tay hoặc cúi chào người bên cạnh | Cúi chào hoặc bắt tay đáp lại |
| Rước lễ | Mọi người xếp hàng lên phía trước | Người đủ điều kiện lên rước lễ | Ngồi yên tại chỗ, nghiêng người cho người khác ra vào |
| Kết lễ | Linh mục chúc lành, ca đoàn hát, đoàn phục vụ đi ra | Đứng, làm dấu | Đứng; ra về sau khi đoàn phục vụ đã đi ra |
Không biết lúc nào nên đứng hay ngồi thì cứ chậm nửa nhịp, nhìn hàng ghế phía trước. Không ai để ý bạn đứng lên chậm một chút, nhưng người ta sẽ để ý nếu bạn ngồi bấm điện thoại trong lúc cả nhà thờ quỳ.
Về chuyện quỳ: người khách không bắt buộc phải quỳ. Ngồi thẳng lưng, tay đặt trên đùi, không vắt chân, là một tư thế tôn trọng. Nếu muốn quỳ cùng người bạn đi kèm thì cũng không ai cấm.
Rước lễ: vì sao người khách không lên
Đây là điều người khách hay lúng túng nhất, vì gần như cả nhà thờ đứng dậy xếp hàng và bạn có cảm giác chỉ còn mình ngồi lại. Theo quy định của Giáo hội Công giáo, rước lễ dành cho người Công giáo đã được chuẩn bị theo nếp của đạo. Vì thế, người không theo đạo, kể cả người theo một hệ phái Kitô giáo khác, thường được khuyên không lên nhận. Đây không phải là sự xa lánh người khách, mà là một quy định thuộc về đức tin của chính cộng đoàn đó.
Ở một số giáo xứ, người chưa được rước lễ có thể đi lên theo hàng, khoanh hai tay chéo trước ngực để linh mục biết và chúc lành cho mình thay vì trao Mình Thánh. Thực hành này không giống nhau ở mọi nơi. Nếu bạn muốn làm vậy, hãy hỏi người bạn theo đạo hoặc hỏi trước giáo xứ; nếu không chắc, ngồi yên tại chỗ là cách an toàn và hoàn toàn bình thường.
Trong lúc mọi người đi lên, bạn có thể ngồi hoặc đứng nghiêng người cho hàng ghế mình đi ra, rồi ngồi lại. Không cần cầm sách hay giả vờ đọc gì. Nếu người bạn đi cùng lên rước lễ, bạn chỉ việc đợi họ về chỗ.
Một điều nên biết: đừng nhận Mình Thánh rồi cầm về hay đưa cho người khác xem. Nếu lỡ đi theo hàng mà không biết, khi đến trước linh mục hãy khoanh tay trước ngực và cúi đầu, người ta sẽ hiểu.
Những điều người khách hay làm sai
Chụp ảnh lúc làm lễ. Nhà thờ đẹp, ánh sáng đẹp nên ai cũng muốn chụp. Đợi đến khi lễ đã kết thúc và mọi người đã ra về, và hỏi người coi nhà thờ nếu muốn chụp phía trên cung thánh. Tuyệt đối không bật đèn chớp.
Đi lên cung thánh. Khu vực quanh bàn thờ phía trên bậc là nơi dành cho người phục vụ lễ. Khách tham quan sau lễ cũng chỉ đứng ở dưới, trừ khi được mời lên.
Chắp tay vái như ở chùa. Không sai về thiện ý, nhưng không phải cử chỉ của nơi này. Cúi đầu nhẹ là đủ; nếu muốn chắp tay khi cầu nguyện riêng thì để tay trước ngực, không vái lên xuống.
Thắp hương, đặt tiền lên bàn thờ. Trong lòng nhà thờ không thắp hương như ở chùa, và tiền góp được nhận qua giỏ quyên hoặc hòm công đức ở cuối nhà thờ. Một số nhà thờ có chỗ thắp nến riêng, thường ở bên hông hoặc gần đài Đức Mẹ; hỏi trước khi thắp.
Nói chuyện, giải thích cho người đi cùng. Người khách thường thì thầm hỏi nhau "đến đoạn nào rồi". Hãy ghi nhớ câu hỏi và hỏi sau lễ.
Ra về giữa chừng không báo. Nếu bận phải về trước, hãy ra vào lúc chuyển phần, đi lối bên, không đi lối giữa.
Sau lễ: chào hỏi và hỏi chuyện
Kết thúc lễ, nhiều người còn ở lại cầu nguyện thêm, nên bạn ra khỏi nhà thờ cũng nhẹ nhàng như lúc vào. Ở sân nhà thờ, người ta thường đứng lại chào nhau, hỏi thăm. Nếu người bạn theo đạo giới thiệu bạn với gia đình hay với linh mục, một lời chào đơn giản như "con chào cha" hoặc "cháu chào bác" là đủ; người Công giáo Việt Nam gọi linh mục là "cha", xưng "con", nhưng nếu bạn chưa quen thì chào "thưa cha" cũng không ai trách.
Đây cũng là lúc bạn hỏi những điều tò mò trong buổi lễ: vì sao lúc ấy mọi người quỳ, bài đọc hôm nay nói gì, màu áo của linh mục có nghĩa gì. Người Công giáo nhìn chung vui khi được hỏi một cách tôn trọng. Điều nên tránh là tranh luận về giáo lý, so sánh với tôn giáo của mình, hay đặt câu hỏi mang ý chê bai ngay tại sân nhà thờ.
Nếu bạn đi vì người yêu hoặc vì sắp làm dâu, làm rể một gia đình Công giáo, đừng tự tạo áp lực rằng mình phải thuộc hết ngay. Đến dự đều đặn, quan sát, hỏi han là cách nhiều người đã làm. Chuyện tìm hiểu đạo một cách chính thức, nếu có, là một con đường riêng do giáo xứ hướng dẫn, không phải điều người khách phải quyết trong buổi đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Không theo đạo có được vào nhà thờ dự lễ không?
Được. Các nhà thờ Công giáo nhìn chung mở cửa cho mọi người vào dự lễ. Bạn chỉ cần ăn mặc gọn gàng, giữ im lặng, ngồi phía sau và làm theo tư thế đứng ngồi của mọi người; không ai hỏi bạn có theo đạo hay không.
Người khách có cần làm dấu thánh giá không?
Không cần. Làm dấu thánh giá là cử chỉ của người có đạo. Người khách cúi đầu nhẹ ở những lúc mọi người cúi đầu là đủ. Nếu bạn muốn làm theo vì tôn trọng người đi cùng, nên hỏi họ cách làm cho đúng thay vì bắt chước nửa vời.
Có phải bỏ tiền khi có người đi quyên không?
Không bắt buộc. Giỏ quyên được chuyền qua các hàng ghế và mỗi người góp tuỳ tâm. Người khách có thể góp một ít nếu muốn hoặc chỉ chuyền giỏ sang người bên cạnh; không ai nhìn xem bạn bỏ bao nhiêu.
Một thánh lễ kéo dài bao lâu?
Lễ ngày thường thường ngắn hơn, lễ Chúa nhật và lễ trọng có ca đoàn, bài giảng dài hơn nên lâu hơn. Thời lượng mỗi giáo xứ một khác; bạn nên hỏi người dẫn mình để sắp xếp việc gửi xe, đón con và không phải về giữa chừng.
Có thể vào nhà thờ để cầu nguyện riêng khi không có lễ không?
Nhiều nhà thờ mở cửa vào những giờ nhất định ngoài giờ lễ để người ta vào ngồi lặng. Bạn có thể vào ngồi ở hàng ghế, cầu nguyện bằng lời của mình trong im lặng. Nên hỏi người coi nhà thờ về giờ mở cửa và chỗ được phép ngồi.
Đưa trẻ nhỏ theo dự lễ có được không?
Được, nhiều gia đình Công giáo đưa con nhỏ đi lễ. Bạn nên ngồi gần lối ra bên hông, mang theo một món đồ chơi không phát tiếng, và bế trẻ ra ngoài một lúc nếu trẻ khóc lớn. Không cho trẻ chạy lên khu vực bàn thờ.