Ăn mặn rồi đi chùa không phải điều các chùa cấm; nhiều người ăn chay trước khi đi lễ là do tự nguyện hoặc theo nếp gia đình, không phải điều kiện để được vào. Uống rượu bia thì khác: không uống rượu là một trong năm giới của người Phật tử tại gia, và đến nơi thờ tự khi đang có hơi men thường bị coi là thiếu tôn trọng. Ở đền, phủ thờ thánh thần, chuyện chay mặn còn khác chùa nữa, vì nhiều ban vẫn nhận lễ mặn.
Bài này giải thích vì sao có tục ăn chay trước khi lễ, rượu được nhìn thế nào ở chùa và ở đình, đền, những tình huống hay gặp như vừa ăn cỗ cưới xong tiện ghé chùa, đi lễ theo đoàn có bữa trưa nhiều bia, và nếu lỡ rồi thì nên làm gì. Bài không đánh giá ăn chay hay ăn mặn là đúng hay sai; đó là lựa chọn của mỗi người.
Tục ăn chay trước khi đi chùa từ đâu ra
Phật giáo dạy giới không sát sinh, và trong truyền thống Bắc tông phổ biến ở miền Bắc, miền Trung và nhiều nơi ở miền Nam, tăng ni ăn chay, Phật tử tại gia được khuyến khích ăn chay theo khả năng. Nhiều người giữ ăn chay ngày rằm, mùng một, có người ăn chay nhiều ngày hơn trong tháng, có người ăn chay trường. Từ đó hình thành thói quen: hôm nào đi chùa thì ăn chay từ sáng, hoặc từ hôm trước, như một cách chuẩn bị thân và tâm.
Ở truyền thống Nam tông, như ở nhiều chùa Khmer Nam Bộ, các vị sư đi khất thực và nhận những gì được cúng dường, nên chuyện chay mặn được nhìn theo một cách khác. Hiểu sâu về giới luật của từng truyền thống là việc nên hỏi trực tiếp chư tăng.
Trong dân gian, ăn chay trước khi đi lễ còn mang nghĩa "giữ mình sạch sẽ" để đến chốn thờ tự, giống như tắm gội, mặc áo sạch. Nhiều người kiêng thêm các thứ có mùi nặng như hành, tỏi trước khi vào chùa. Những nếp này đẹp với người tự nguyện giữ, nhưng không phải là điều kiện bắt buộc. Rất nhiều người đến chùa sau giờ làm, sau bữa cơm gia đình bình thường, và nhà chùa không hỏi ai đã ăn gì.
Rượu bia: chuyện khác hẳn chuyện chay mặn
Không uống rượu và các chất gây say là một trong năm giới mà người Phật tử tại gia thọ trì. Lý do được giải thích phổ biến là rượu làm mất tỉnh táo, dễ dẫn đến những lỗi khác. Vì vậy, đến chùa khi đang có hơi men thường bị coi là thiếu tôn trọng hơn nhiều so với chuyện vừa ăn mặn. Người say nói to, đi không vững, dễ va vào nến, bát hương, làm phiền người đang lễ.
Ở đình, đền, rượu lại có một vị trí khác. Rượu là lễ vật truyền thống trong nhiều nghi lễ tế thần, tế Thành hoàng, cúng gia tiên; chén rượu được dâng lên ban thờ, rót trong lúc tế, và sau lễ có khi được chia cho người dự. Nhưng rượu dâng lên ban thờ là một chuyện, người đi lễ uống say là chuyện khác. Ban quản lý nhiều di tích vẫn nhắc khách không mang rượu bia vào khu thờ chính và không gây ồn ào.
Còn một lý do rất đời thường: đi lễ thường gắn với đi đường. Pháp luật hiện hành cấm điều khiển xe khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Một bữa trưa có bia rồi chiều lái xe đi lễ không chỉ là chuyện kiêng kỵ, mà là chuyện an toàn và pháp luật.
Ở một số nơi còn có nếp dâng rượu rồi xin "lộc rượu" mang về. Chén rượu lộc thường chỉ nhấp môi tượng trưng, không phải để uống cho say. Nếu được mời, bạn có thể nhận bằng hai tay, cảm ơn và nhấp một chút hoặc xin mang về, nhất là khi còn phải lái xe. Từ chối khéo một chén rượu vì lý do an toàn chưa bao giờ bị coi là thất lễ.
Nếp chay mặn, rượu bia ở từng nơi
Mỗi nơi thờ tự có nếp riêng. Bảng dưới gom những cách ứng xử phổ biến để bạn tham khảo.
| Nơi đến | Đã ăn mặn trước khi đi | Có hơi men | Mang đồ ăn, đồ uống vào |
|---|---|---|---|
| Chùa Bắc tông | Vẫn vào lễ được; nhiều người tự chọn ăn chay | Nhiều người cho là thất lễ, nên để hôm khác | Chỉ mang lễ chay lên ban Phật; không mang rượu bia vào |
| Chùa Nam tông, chùa Khmer | Không thành vấn đề với khách | Nên tránh | Hỏi trước nếu muốn cúng dường đồ ăn |
| Đền, phủ thờ thánh, thần | Không thành vấn đề | Nên tránh, nhất là khi vào gian thờ chính | Nhiều ban nhận lễ mặn; rượu chỉ dâng theo nếp nơi đó |
| Đình làng | Không thành vấn đề | Không vào tế, không vào hậu cung | Theo lệ làng trong ngày tế, ngày hội |
| Nhà thờ họ | Không thành vấn đề | Tuỳ nếp họ; tránh say trong lúc tế | Theo sự sắp xếp của trưởng họ |
Chuyện sắm lễ chay, lễ mặn cho từng ban có nhiều hướng dẫn riêng; ở đây chỉ nhắc rằng ban Phật thường chỉ nhận lễ chay, còn lễ mặn nếu có thì dâng ở các ban khác theo chỉ dẫn của nơi đó.
Ăn uống ở nơi thờ tự
Cơm chùa là cơm chay. Nếu được mời ở lại dùng cơm chùa, bạn sẽ ăn chay. Đừng mang đồ mặn vào ăn cùng, kể cả khi chỉ là gói đồ ăn vặt cho trẻ con; hỏi người trong bếp chùa nếu cần.
Không ăn uống trong gian thờ. Ở bất cứ nơi thờ tự nào, gian thờ chính không phải chỗ ngồi ăn, uống nước ngọt hay nhai kẹo. Ra sân, nhà khách hoặc khu nghỉ.
Thụ lộc ở đền, phủ đúng chỗ. Sau khi hạ lễ, nhiều nhà chia lộc ăn tại chỗ. Ngồi ở khu dành cho khách, không bày cỗ trên bậc thềm gian thờ, dọn sạch rác trước khi về.
Đồ uống có cồn trong lễ hội. Ngày hội làng có khi có tiệc, có rượu. Nếu bạn uống, uống ở khu tiệc, không mang ly cốc vào khu thờ, và không lái xe về.
Đi lễ theo đoàn có bữa nhậu. Nhiều chuyến đi lễ của cơ quan có bữa trưa nhiều bia. Nếu chiều còn đi lễ tiếp, bạn có quyền từ chối uống, hoặc chỉ lễ ở sân ngoài, không vào gian thờ chính.
Những tình huống hay gặp
Một số tình huống cụ thể và cách nhiều người chọn xử lý:
- Vừa ăn cỗ cưới, tiện đường ghé chùa: nếu không uống rượu bia, nhiều người vẫn ghé lễ bình thường; nếu đã uống, để hôm khác.
- Làm nghề bếp, bán thịt, bán hải sản: không có nếp chung nào cấm người làm các nghề này đi chùa; nhiều người tắm rửa, thay áo trước khi đi.
- Đi lễ đầu năm sau bữa cơm Tết: cơm Tết thường có món mặn; điều đáng để ý hơn là chén rượu mừng xuân trước khi lên đường.
- Đang ăn chay kỳ rồi lỡ ăn mặn: đó là chuyện giữa bạn với lời nguyện của mình, không ảnh hưởng đến việc được vào chùa; nhiều người chỉ tự nhắc mình giữ lại từ hôm sau.
- Đi cùng người nước ngoài, người khác đạo: không cần yêu cầu họ ăn chay; chỉ cần nhắc không mang đồ ăn, đồ uống có cồn vào khu thờ.
- Người lớn tuổi có bệnh, cần ăn theo chế độ: sức khoẻ đứng trước; không ai đòi người bệnh phải nhịn ăn hay đổi chế độ ăn để đi lễ.
Điểm chung của các tình huống trên là sự tỉnh táo và tôn trọng nơi mình đến. Một người vừa ăn bữa cơm bình thường mà đi lễ đàng hoàng thường được nhìn nhận tốt hơn nhiều so với một người ăn chay mà nói cười ồn ào trong gian thờ.
Nếu đã lỡ
Nhiều người đến chùa rồi mới nhớ ra là sáng nay mình ăn phở bò, hoặc đã trót đi lễ đền sau bữa trưa có một lon bia, rồi lo lắng cả tuần. Không có nếp chung nào bắt phải làm lễ giải hay đóng tiền cho chuyện này. Nếu thấy áy náy, bạn có thể khấn một câu xin lỗi bằng lời của mình, hoặc lần sau đi thì giữ khác đi.
Với chuyện uống rượu, cách tử tế nhất là nhận ra mình đang không ở trạng thái tốt để vào gian thờ và tự lùi lại: đứng ngoài sân, ngồi nghỉ, hoặc về. Đó không phải là "phạm" gì, mà là biết lúc nào nên dừng. Nếu đang trong đoàn, bạn cứ báo với trưởng đoàn rằng mình mệt và ngồi đợi ở xe.
Nếu gặp người tự xưng là thầy hay người biết lễ ở cổng đền nói rằng bạn đã "phạm" vì ăn mặn, uống rượu và cần làm lễ tạ lỗi thu tiền, bạn có quyền từ chối. Những lời doạ như vậy thường đi kèm một khoản tiền. Hỏi lại người trông coi chính thức của nơi đó nếu còn băn khoăn.
Đi lễ hội có tiệc rượu: giữ an toàn
Với những dịp lễ hội làng, giỗ tổ họ, mừng thọ ở đình có tiệc rượu, vài điều giúp cả nhóm vui mà an toàn:
- Phân công trước một người không uống để lái xe hoặc gọi xe đưa đón.
- Phần tế lễ, dâng hương làm trước khi vào tiệc, khi mọi người còn tỉnh táo.
- Không mang ly rượu, chai bia vào khu thờ, không châm hương, đốt vàng mã khi đã say.
- Để ý người già, người có bệnh tim mạch, huyết áp; nhắc họ uống ít hoặc không uống.
- Trông trẻ nhỏ cẩn thận, vì lúc người lớn vui tiệc là lúc trẻ dễ chạy ra khu nến, khu hoá vàng.
- Về sớm, không đi tiếp những điểm lễ khác sau khi đã uống.
Ở nhiều làng, tiệc sau tế lễ là dịp người trong làng, trong họ gặp nhau sau một năm làm ăn xa, nên vui là chuyện tự nhiên. Giữ được phần lễ trang nghiêm trước, phần vui sau, và để ai cũng về nhà an toàn, là cách giữ nếp đẹp của ngày hội mà không ai phải nhắc ai.
Câu hỏi thường gặp
Ăn mặn buổi sáng rồi đi chùa có sao không?
Các chùa không hỏi khách đã ăn gì và không cấm người ăn mặn vào lễ. Ăn chay trước khi đi chùa là nếp tự nguyện của nhiều người. Nếu bạn muốn giữ, có thể ăn chay từ sáng hôm đi lễ; nếu không, cứ lễ với thái độ tôn trọng là được.
Uống một lon bia có được vào chùa không?
Không có ai kiểm tra, nhưng nhiều người cho rằng vào nơi thờ tự khi đang có hơi men là thiếu tôn trọng, nhất là ở chùa vì không uống rượu là một trong năm giới. Nếu đã uống, cách tốt là để hôm khác, và tuyệt đối không lái xe.
Đi lễ đền, phủ có cần ăn chay không?
Không bắt buộc. Nhiều ban ở đền, phủ còn nhận lễ mặn theo nếp nơi đó. Một số người tự chọn ăn chay trước khi đi lễ đền như một cách chuẩn bị, đó là lựa chọn cá nhân, không phải điều kiện để được vào.
Có được mang đồ mặn đi ăn trong khuôn viên chùa không?
Nhiều chùa không muốn khách mang đồ mặn vào khuôn viên, nhất là khu nhà ăn và gian thờ. Nếu cần ăn uống khi đi đường dài, bạn nên ăn ở ngoài trước khi vào, hoặc hỏi nhà chùa chỗ nào được phép.
Dâng rượu lên ban thờ ở đền có được không?
Ở nhiều đình, đền, rượu là lễ vật truyền thống trong tế lễ và một số ban nhận rượu. Ban Phật thì không dâng rượu. Mỗi nơi có nếp riêng, nên hỏi người trông coi hoặc xem các gia đình khác dâng gì trước khi đặt lễ.
Người đang ăn chay kỳ lỡ ăn mặn thì có phải làm lễ gì không?
Không có lễ bắt buộc nào cho chuyện này. Lời nguyện ăn chay là cam kết của chính bạn; nếu lỡ, nhiều người chỉ tự nhắc mình giữ lại từ hôm sau. Muốn hiểu sâu theo giáo lý, bạn có thể hỏi chư tăng ở ngôi chùa quen.