Người đang ốm hay vừa mổ không bị nơi thờ tự nào cấm đến lễ, nhưng câu hỏi có nên đi hay không trước hết là câu hỏi sức khoẻ, và người trả lời đúng nhất là bác sĩ đang điều trị. Leo bậc, chen đông, khói hương, nắng gió, ngồi xe lâu đều là gánh nặng với người đang yếu. Nếu chưa đi được, cầu ở nhà, cầu ngay trên giường bệnh hay nhờ người thân đi lễ hộ đều là những cách nhiều gia đình vẫn làm.
Bài này dành cho chính người đang bệnh và người nhà đang tính đưa họ đi lễ: dân gian nghĩ gì, những tình trạng nào cần hỏi bác sĩ trước, người vừa mổ cần lưu ý gì, nghĩ cho người khác khi mình đang mắc bệnh lây, cách đi cho an toàn và cách cầu khi chưa thể đi.
Dân gian nghĩ gì về người ốm đi lễ
Trong đời sống người Việt có hai luồng nghĩ song song. Một luồng cho rằng người ốm càng nên đi lễ, đến chùa cầu an, đến đền cầu cho chóng khỏi; nhiều người già lúc yếu thường bảo con cháu đưa đi lễ một chuyến cho yên lòng. Luồng kia cho rằng người đang ốm "yếu vía", không nên đến nơi đông, nơi thờ thánh thần, để khỏi "nhiễm" thêm. Một số nơi còn kiêng người có vết thương đang chảy máu vào gian thờ chính.
Cả hai luồng đều có phần hợp lý nếu đọc theo cách khác. Luồng thứ nhất nói về nhu cầu tinh thần rất thật: khi đau ốm, con người cần một chỗ dựa, cần cảm giác mình đang làm gì đó cho bản thân. Luồng thứ hai, nếu bỏ qua chuyện vía, lại trùng với lời khuyên y tế: người yếu nên tránh chỗ đông người, tránh mệt, tránh nắng gió.
Điều nên tránh là để niềm tin dẫn tới bỏ hoặc trì hoãn điều trị. Có người dừng thuốc, bỏ lịch khám để đi lễ nhiều nơi, hoặc tin rằng chỉ cần cầu là đủ. Không nơi thờ tự nghiêm túc nào khuyên như vậy. Cầu là để lòng yên; chữa bệnh vẫn là việc của bác sĩ và của chính người bệnh khi theo đúng hướng điều trị.
Những tình trạng cần hỏi bác sĩ trước khi đi
Bảng dưới không thay lời khám, chỉ nhắc những điểm thường được bác sĩ lưu ý khi người bệnh hỏi chuyện đi xa, đến nơi đông.
| Tình trạng | Điều dễ gặp ở nơi thờ tự | Cần hỏi bác sĩ |
|---|---|---|
| Bệnh tim mạch, huyết áp cao | Leo bậc dốc, nắng nóng, chen đông, xúc động | Mức gắng sức được phép, thuốc mang theo |
| Hen, bệnh phổi mạn tính | Khói hương, khói vàng mã trong gian kín | Có nên đến nơi nhiều khói, thuốc cắt cơn |
| Tiểu đường | Lịch ăn uống thất thường, đi bộ nhiều | Giờ ăn, giờ dùng thuốc khi đi xa |
| Vừa phẫu thuật | Bậc cao, cúi, quỳ, mang vác | Khi nào được leo bậc, quỳ, ngồi xe lâu |
| Đang điều trị làm giảm miễn dịch | Đông người, dễ lây bệnh | Có nên đến nơi đông, cần đeo khẩu trang loại nào |
| Bệnh xương khớp nặng | Quỳ lạy, đứng lâu, nền đá trơn | Dụng cụ hỗ trợ, cách vận động an toàn |
Nếu bác sĩ dặn chưa nên đi, đó là câu trả lời đã đủ. Người bệnh không cần thấy áy náy với ai.
Người vừa mổ: những điều cần biết
Vết mổ cần thời gian để lành. Leo bậc, cúi gập, quỳ xuống đứng lên nhiều lần tạo áp lực lên vùng mổ, nhất là mổ ổ bụng. Mốc vận động cụ thể khác nhau theo từng loại phẫu thuật, nên hỏi bác sĩ ở buổi tái khám.
Ngồi xe lâu có thể không tốt. Sau một số loại phẫu thuật, ngồi yên nhiều giờ làm tăng nguy cơ tắc mạch. Nếu bắt buộc đi xa, cần hỏi bác sĩ và dừng nghỉ đi lại thường xuyên.
Nơi đông là nơi dễ nhiễm khuẩn. Vết mổ chưa lành, sức đề kháng còn yếu, chen giữa đám đông và khói bụi không phải điều nên làm.
Cảm giác muốn đi tạ lễ. Nhiều người mổ xong thuận lợi muốn đi lễ tạ ngay. Lễ tạ đợi thêm vài tuần, vài tháng không mất ý nghĩa; nhiều gia đình thắp hương tạ ở nhà trước rồi khi khoẻ hẳn mới đi.
Theo dõi dấu hiệu bất thường. Nếu sau chuyến đi thấy vết mổ đau tăng, sưng đỏ, chảy dịch, sốt, khó thở hay đau chân một bên, cần liên hệ cơ sở y tế ngay.
Đang mắc bệnh lây: nghĩ cho người khác
Cúm, sốt xuất huyết đang trong giai đoạn sốt, đau mắt đỏ, thuỷ đậu, các bệnh đường hô hấp đang ho nhiều là những lúc người bệnh nên ở nhà, không chỉ vì bản thân mà còn vì người khác. Sân đền chùa ngày rằm, ngày hội có người già, trẻ nhỏ, thai phụ, người đang yếu; một người ho giữa gian thờ đông đúc có thể lây cho cả chục người.
Nhiều người ngại bỏ lỡ một dịp lễ quan trọng, như rằm tháng Giêng, ngày giỗ tổ ở nhà thờ họ, đành đeo khẩu trang đi cho bằng được. Đeo khẩu trang tốt hơn không, nhưng đợi khỏi bệnh vẫn là cách tử tế nhất. Đền chùa vẫn ở đó, rằm tháng sau vẫn đến.
Nếu buộc phải đi, chẳng hạn vì việc lớn của gia đình mà bạn là người chủ lễ, hãy đeo khẩu trang suốt buổi, không bắt tay, không bế trẻ, đứng ở chỗ thoáng, rửa tay thường xuyên, và rời đi sớm. Nói với mọi người là mình đang ốm để những ai yếu chủ động giữ khoảng cách. Đó cũng là một cách giữ phép lịch sự ở nơi thờ tự.
Với những bệnh cần cách ly theo hướng dẫn của cơ quan y tế, việc tuân thủ cách ly đứng trên mọi kế hoạch đi lễ. Người trông coi đền chùa cũng thường mong khách đang ốm ở nhà, vì họ là người phải tiếp xúc với hàng trăm lượt khách mỗi ngày, trong đó có nhiều người già.
Nếu đã được bác sĩ đồng ý: đi sao cho an toàn
Khi người bệnh đã đủ sức và bác sĩ không có lời dặn ngăn, buổi đi lễ nên được người nhà thu xếp kỹ:
- Chọn nơi gần, có lối đi bằng; hỏi trước nơi đó có đường cho xe lăn hay chỗ cho xe đưa đón vào gần không.
- Đi ngày thường, sáng sớm hoặc chiều mát; tránh rằm, mùng một và mùa hội.
- Mang đủ thuốc đang dùng, giấy ra viện hoặc đơn thuốc, nước uống, đồ ăn nhẹ hợp chế độ ăn bệnh.
- Luôn có ít nhất một người đi cùng chỉ để lo cho người bệnh, không kiêm việc lễ.
- Lễ ở ban ngoài hoặc sân, không vào gian thờ kín nhiều khói; ngồi chắp tay thay cho quỳ lạy.
- Đặt giới hạn thời gian trước khi đi, ví dụ một giờ, và về đúng giờ dù chưa lễ hết.
- Biết cơ sở y tế gần nơi đến, và về nhà nghỉ ngay sau chuyến đi.
Người đang điều trị dài ngày: đi lễ theo nhịp điều trị
Người chạy thận định kỳ, người đang trong các đợt điều trị ung thư, người phục hồi sau đột quỵ thường có những ngày khoẻ hơn và những ngày rất mệt, theo một nhịp khá đều. Thay vì chọn ngày đi lễ theo lịch âm, nhiều gia đình chọn theo nhịp ấy: ngày người bệnh khoẻ nhất trong tuần, xa các buổi điều trị.
Với người đang điều trị làm giảm sức đề kháng, các bác sĩ thường dặn tránh nơi đông người trong một số giai đoạn nhất định. Những ngày rằm, mùng một, lễ hội là thời điểm đông nhất; ngày thường, buổi sáng sớm, ngôi chùa nhỏ gần nhà là lựa chọn hợp lý hơn. Đeo khẩu trang và mang theo dung dịch rửa tay là những thói quen đơn giản đáng giữ.
Nhiều người bệnh dài ngày tìm thấy ở chùa một chỗ để ngồi yên, nghe tiếng chuông, nói chuyện với vị thầy, với các Phật tử khác. Nếu điều đó giúp họ vững lòng hơn trong quá trình điều trị, gia đình có thể giúp duy trì thành một nếp nhẹ nhàng, miễn là không thay cho lịch khám, lịch thuốc và luôn có người đi cùng.
Cầu ở nhà, cầu trong bệnh viện
Khi chưa thể đi, lời cầu vẫn có chỗ của nó. Những cách nhiều gia đình vẫn làm:
- Ở nhà: người bệnh ngồi trước bàn thờ gia tiên hoặc ban Phật tại gia, người nhà thắp hương, người bệnh chắp tay nói lời của mình.
- Trong bệnh viện: không đốt hương, nến, vì nguy cơ cháy và ảnh hưởng người bệnh khác; chỉ cần ngồi yên, chắp tay, hoặc cầm tràng hạt nếu có thói quen.
- Nhờ người thân đến chùa ghi tên cầu an, ghi rõ họ tên, năm sinh, nơi đang điều trị để người đi lễ nói cho đúng.
- Nhờ người thân đi lễ hộ ở đền, phủ nơi gia đình hay đến, rồi kể lại cho người bệnh nghe.
- Với người theo tôn giáo khác, mời chức sắc của đạo mình đến thăm theo quy định của bệnh viện.
Những cách này không thay điều trị, nhưng giúp người bệnh cảm thấy mình vẫn được nhắc tên, được nghĩ đến. Với nhiều người, đó là điều nâng đỡ tinh thần đáng kể trong những ngày nằm viện.
Khi người bệnh nhất định muốn đi
Có những người già, người bệnh nặng nói với con cháu rằng họ muốn được đến một ngôi chùa, một ngôi đền quen thuộc thêm một lần. Với người nhà, đó là lúc khó: đưa đi thì sợ mệt, không đưa thì sợ để lại tiếc nuối. Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp.
Cách nhiều gia đình làm là hỏi thẳng bác sĩ điều trị xem rủi ro cụ thể là gì, rồi cùng người bệnh bàn: đi nơi gần hơn, đi ngắn hơn, đi bằng xe riêng đưa tận cổng, chọn ngày người bệnh khoẻ nhất trong tuần. Nhiều khi một buổi đi ngắn, ngồi trên xe lăn ở sân chùa vài chục phút đã đủ làm người bệnh mãn nguyện.
Điều quan trọng là tôn trọng mong muốn của người bệnh như một người lớn có quyền quyết định đời mình, đồng thời nói thật với họ về những gì bác sĩ đã dặn. Khi được tham gia quyết định, người bệnh thường hợp tác hơn và chọn cách an toàn hơn ta nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vừa mổ bao lâu thì đi chùa được?
Tuỳ loại phẫu thuật và tốc độ hồi phục của từng người. Mổ nhỏ có thể sớm hơn, mổ ổ bụng hay mổ xương thường cần lâu hơn. Hãy hỏi bác sĩ ở buổi tái khám về leo bậc, cúi, quỳ và ngồi xe lâu trước khi lên kế hoạch đi lễ.
Người bị hen có nên vào gian thờ đốt nhiều hương không?
Khói hương, khói vàng mã có thể gây khó thở với người bị hen hay bệnh phổi mạn tính. Nếu đi lễ, nên đứng ở chỗ thoáng, nhờ người khác thắp hương thay, mang theo thuốc theo đơn và rời đi ngay khi thấy khó chịu.
Đang ốm có nên đi lễ cầu cho mau khỏi không?
Đi lễ có thể giúp lòng yên hơn, nhưng nếu đang sốt, mệt hay mắc bệnh lây thì ở nhà nghỉ ngơi và theo đúng điều trị là lựa chọn tốt hơn. Bạn có thể cầu ở nhà hoặc nhờ người thân đi lễ hộ trong thời gian này.
Có thể đi lễ bằng xe lăn ở chùa, đền không?
Nhiều nơi có sân bằng, có thể đẩy xe lăn đến trước ban ngoài; nhiều nơi khác chỉ có bậc cao. Nên gọi hỏi hoặc nhờ người đi xem trước, chọn lối vào thuận, và chuẩn bị người khoẻ đi cùng để hỗ trợ khi cần.
Nằm viện có được thắp hương trong phòng bệnh không?
Phần lớn bệnh viện không cho đốt hương, nến trong phòng bệnh vì nguy cơ cháy và ảnh hưởng tới người bệnh khác. Bạn có thể chắp tay cầu nguyện, đặt một bức ảnh nhỏ nếu được phép, và nhờ người thân thắp hương ở nhà.
Có nên ngừng thuốc vài hôm để đi lễ xa không?
Không nên tự ý ngừng hay đổi thuốc vì một chuyến đi. Nếu lo lịch uống thuốc trên đường, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách sắp xếp. Đi lễ là để lòng yên, không nên đánh đổi bằng việc điều trị bị gián đoạn.