Người không theo đạo có thể đến thánh thất Cao Đài tham quan hoặc dự xem giờ cúng. Điều cần nhớ: hỏi trước giờ cúng để không đi lại lúc đang hành lễ, ăn mặc kín đáo, bỏ giày dép ở nơi được yêu cầu, đi theo lối và đứng ở chỗ người trực chỉ, giữ im lặng, và không chụp ảnh cận người đang cúng khi chưa được phép.
Cao Đài là một tôn giáo ra đời ở Nam Bộ vào năm 1926, có nhiều hội thánh và chi phái, mỗi nơi có cách tổ chức riêng. Bài này viết ở vai người khách đến thăm, gom những điều phổ biến mà nhiều thánh thất yêu cầu. Bài không giải thích giáo lý; muốn hiểu sâu về đạo, bạn nên hỏi chức sắc hoặc người trực ở chính thánh thất mình đến.
Thánh thất, Tòa Thánh, điện thờ: vài tên gọi nên biết
Người theo đạo Cao Đài gọi nơi thờ chung của một địa phương là thánh thất. Tòa Thánh là trung tâm của một hội thánh, nổi tiếng nhất là Tòa Thánh ở Tây Ninh, nơi rất nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Ngoài ra còn có điện thờ Phật Mẫu, thánh tịnh và các cơ sở khác với chức năng riêng. Khi hỏi đường hay hỏi chuyện, gọi đúng tên giúp người trong đạo thấy bạn tôn trọng.
Biểu tượng dễ nhận ra nhất ở các thánh thất là hình con mắt, người trong đạo gọi là Thiên Nhãn, thường đặt ở vị trí trang trọng trong điện thờ và trên mặt tiền. Kiến trúc nhiều thánh thất có hai tháp hai bên, màu sắc tươi, nhiều hình rồng, hoa sen và các họa tiết lấy từ nhiều truyền thống khác nhau. Đó là lý do nhiều người đến lần đầu thấy lạ mắt và muốn chụp ảnh.
Người theo đạo gọi nhau là đạo hữu. Chức sắc có phẩm trật và màu áo riêng; tín đồ thường mặc áo dài trắng khi đi cúng. Người khách không cần nhớ chi tiết các phẩm trật, chỉ cần biết rằng những người mặc áo màu vàng, xanh hay đỏ trong lúc hành lễ là chức sắc, và khi gặp thì chào hỏi lễ phép như với bậc bề trên.
Giờ cúng tứ thời và người khách nên làm gì
Nếp cúng phổ biến của đạo Cao Đài là cúng bốn thời trong ngày. Bảng dưới gợi ý cách người khách sắp xếp chuyến thăm theo các thời cúng; giờ chính xác và nếp từng nơi có thể khác, nên hỏi người trực trước.
| Thời cúng | Khoảng giờ | Không khí ở thánh thất | Gợi ý cho khách |
|---|---|---|---|
| Thời Tý | Khoảng nửa đêm | Ít người ngoài, rất yên tĩnh | Khách tham quan thường không đến giờ này |
| Thời Mẹo | Khoảng sáu giờ sáng | Tín đồ đến cúng sáng | Muốn dự xem thì đến sớm, hỏi người trực chỗ đứng |
| Thời Ngọ | Khoảng giữa trưa | Ở nơi lớn thường đông khách tham quan | Giờ nhiều du khách chọn; đứng đúng khu dành cho khách |
| Thời Dậu | Khoảng sáu giờ chiều | Tín đồ đến sau giờ làm | Đến trước giờ cúng để kịp ổn định chỗ |
| Ngoài giờ cúng | Các khoảng còn lại | Vắng hơn, có người trực | Thích hợp để xem kiến trúc, hỏi chuyện |
Ngoài các thời cúng hằng ngày, đạo Cao Đài có nhiều ngày lễ lớn trong năm, khi đó thánh thất rất đông tín đồ từ nhiều nơi về. Nếu bạn chỉ muốn tham quan, nên tránh những ngày này hoặc hỏi trước người trực, vì khu vực dành cho khách có thể bị thu hẹp.
Giờ cúng là lúc tín đồ lễ bái, tụng kinh, có nhạc lễ và đồng nhi. Người khách đứng xem cần im lặng tuyệt đối, không đi ngang qua giữa các hàng người đang lạy.
Một chuyến thăm thánh thất từ cổng đến lúc ra về
Những bước dưới đây áp dụng được cho phần lớn thánh thất, từ nơi nhỏ ở xã đến các cơ sở lớn đón nhiều du khách:
- Chào người trực ở cổng hoặc nhà khách: nói bạn đến tham quan hay muốn dự xem giờ cúng, hỏi lối đi và chỗ đứng dành cho khách.
- Đi đúng cửa: nhiều thánh thất phân lối đi và chỗ đứng của nam và nữ ở hai bên. Nhìn người đi trước hoặc hỏi người trực, đừng đoán.
- Bỏ giày dép khi được yêu cầu: nhiều nơi đề nghị khách bỏ giày dép trước khi vào điện thờ. Đi tất sạch hoặc chân trần đều được; xếp giày gọn ở chỗ quy định.
- Đội mũ, đeo kính râm: bỏ mũ, nón khi vào trong; kính râm cũng nên tháo ra.
- Đứng ở khu dành cho khách: ở những nơi đông du khách, khách thường được bố trí đứng ở hai bên hoặc ở khu riêng để xem, không đứng giữa lòng điện.
- Giữ im lặng, không chỉ trỏ: nếu muốn hỏi về một chi tiết kiến trúc, hỏi khi đã ra ngoài.
- Ra về theo lối được chỉ: không quay lưng đi ngang giữa lúc đang hành lễ; đợi xong thời cúng hoặc đi theo lối bên.
Nếu đi theo đoàn du lịch, trưởng đoàn hoặc hướng dẫn viên thường nắm rõ nếp của nơi đến. Bạn vẫn nên tự nhắc mình những điều trên, vì đoàn đông thì một người ồn cũng làm cả đoàn bị nhìn khác.
Trang phục và cử chỉ của người khách
Kín đáo là đủ. Khách không phải mặc áo dài trắng như tín đồ. Áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối là phù hợp; tránh áo hai dây, quần đùi, váy ngắn. Một số nơi có áo choàng hoặc khăn cho khách mượn.
Màu trắng không phải bắt buộc. Áo trắng là trang phục của tín đồ trong lúc cúng. Khách mặc màu nhã nhặn là được, không cần cố mặc trắng để giống người trong đạo.
Cử chỉ chào kính. Người khách có thể đứng nghiêm, cúi đầu nhẹ trước điện thờ. Tín đồ Cao Đài có cách bắt ấn tay và lạy riêng theo nghi thức của đạo; khách không cần bắt chước, và bắt chước nửa vời có khi lại thành vụng.
Thắp nhang. Ở một số thánh thất, khách có thể thắp nhang ở nơi quy định. Hỏi người trực trước, không tự cắm nhang lên các bàn thờ trong điện.
Không chạm vào đồ thờ. Các bàn thờ, quả càn khôn, đèn, đồ lễ đều không phải chỗ để sờ hay tựa vào chụp ảnh.
Trẻ nhỏ. Thánh thất thường có sân rộng, trẻ con dễ chạy nhảy. Giữ trẻ bên mình khi vào điện thờ và lúc đang có cúng.
Lễ vật: người khách có cần mang gì không
Người khách đến tham quan không cần mang lễ vật. Trong nghi thức cúng của đạo Cao Đài, lễ vật phổ biến là hoa, rượu và trà, người trong đạo gọi chung là tam bửu, kèm theo trái cây và nhang đèn tuỳ dịp. Việc sắp đặt lễ vật trên bàn thờ là phần việc của người trong đạo theo nếp riêng, khách không tự bày.
Nếu bạn muốn góp vào thánh thất, thường có hòm công quả hoặc người nhận ở nhà khách. Đóng góp là tự nguyện; không ai đòi khách phải góp mới được vào tham quan. Nếu gặp người tự xưng nhận tiền thay thánh thất ở ngoài cổng, nên hỏi lại người trực chính thức.
Đạo Cao Đài khuyến khích tín đồ ăn chay theo kỳ hoặc trường chay. Ở một số thánh thất có bếp chay phục vụ người đến cúng; khách được mời dùng cơm thì ăn chay cùng, không mang đồ mặn vào khuôn viên. Rượu bia, thuốc lá không mang vào và không dùng trong khuôn viên.
Chụp ảnh ở thánh thất
Nhiều thánh thất cho khách chụp ảnh kiến trúc ở sân và ở những khu vực được phép. Trong điện thờ, đặc biệt lúc đang cúng, quy định mỗi nơi một khác: có nơi cho chụp từ khu dành cho khách mà không dùng đèn chớp, có nơi không cho chụp. Hỏi người trực là cách chắc nhất.
Điều nên tránh ở mọi nơi là chụp cận mặt tín đồ, chức sắc đang hành lễ, chen vào giữa các hàng người đang lạy để lấy góc máy, hoặc dùng đèn chớp liên tục. Những tấm ảnh như vậy có thể đẹp với người chụp nhưng làm phiền người đang cúng.
Ảnh tạo dáng trước điện thờ, ngồi lên bậc thềm điện, đứng trước Thiên Nhãn làm động tác vui nhộn là điều nhiều tín đồ thấy phản cảm. Một tấm ảnh chụp từ sân, lấy cả mặt tiền thánh thất trong nắng, vẫn là tấm ảnh đẹp và không làm phiền ai.
Nếu bạn làm nội dung du lịch, quay phim cho kênh của mình, hãy xin phép ban cai quản trước, nói rõ bạn quay những gì. Nhiều nơi sẵn lòng nếu được hỏi đàng hoàng, nhưng không vui khi máy quay xuất hiện giữa giờ cúng mà không ai báo.
Khi đến dự việc của gia đình theo đạo Cao Đài
Nếu bạn có bạn bè, đồng nghiệp hay gia đình bên kia theo đạo Cao Đài, bạn có thể được mời đến dự một đám cưới, đám tang hoặc lễ cầu an có phần nghi thức của đạo. Khi đó, những nếp ở trên vẫn đúng: ăn mặc kín đáo, im lặng khi đang hành lễ, đứng hoặc ngồi ở chỗ được mời. Phần tụng kinh có khi kéo dài; bạn ngồi yên lặng, không cần tụng theo.
Nếu bạn không biết nên làm gì ở một phần nào đó, chỉ cần hỏi khẽ một người trong gia đình. Người theo đạo thường vui khi khách hỏi han về nếp của họ một cách tôn trọng. Điều nên tránh là so sánh, nhận xét đạo này giống đạo kia, hay bình luận về kiến trúc, màu sắc theo kiểu chê bai ngay trong lúc dự việc.
Với đám tang theo nghi thức Cao Đài, người đến viếng thường được thắp nhang, cúi đầu trước linh cữu và chia buồn như ở các đám tang khác; phần nghi lễ của đạo do chức sắc và ban tụng kinh đảm nhận. Mang vòng hoa, phong bì chia buồn là cách thăm hỏi phổ biến. Nếu muốn mang lễ vật khác, hỏi người nhà trước vì mỗi gia đình, mỗi chi phái có nếp riêng.
Câu hỏi thường gặp
Khách không theo đạo có được vào xem giờ cúng ở thánh thất Cao Đài không?
Ở nhiều thánh thất, đặc biệt những nơi đón du khách, khách được vào xem giờ cúng từ khu vực được bố trí. Bạn nên hỏi người trực trước để biết chỗ đứng, lối đi và quy định về chụp ảnh, rồi giữ im lặng suốt thời cúng.
Đến thánh thất Cao Đài có phải bỏ giày dép không?
Nhiều nơi đề nghị khách bỏ giày dép trước khi vào điện thờ, nhưng không phải nơi nào cũng giống nhau. Nhìn chỗ để giày ở cửa hoặc hỏi người trực. Mang theo một đôi tất sạch giúp bạn thoải mái khi phải đi chân trần trên nền gạch.
Có nên mặc áo dài trắng khi đến thánh thất cho giống tín đồ không?
Không cần. Áo dài trắng là trang phục của tín đồ khi hành lễ. Khách chỉ cần ăn mặc kín đáo, màu nhã nhặn. Mặc trắng để chụp ảnh lẫn vào hàng tín đồ có khi gây hiểu nhầm, nhất là trong lúc đang cúng.
Có thể hỏi chuyện chức sắc hoặc người trực về đạo Cao Đài không?
Có thể, nên hỏi vào lúc không có cúng, ở nhà khách hoặc ngoài sân. Bạn chào hỏi lễ phép, nói rõ mình muốn tìm hiểu điều gì. Những câu hỏi sâu về giáo lý, lịch sử đạo nên để người trong đạo trả lời, thay vì đọc vội trên mạng rồi đem ra tranh luận.
Đi thánh thất cùng trẻ nhỏ có được không?
Được, nhiều gia đình đưa con đi tham quan. Bạn nên dặn trẻ trước về chuyện đi nhẹ nói khẽ, giữ trẻ bên cạnh khi vào điện thờ, và chọn giờ ngoài thời cúng nếu trẻ còn nhỏ, khó ngồi yên lâu.